10 dela Katarine Ivanović, prve srpske slikarke

[Danijela]

Katarina Ivanović ne samo da je bila prva srpska (akademska) slikarka već je bila i prva počasna članica Srpskog učenog društva, kasnije SANU. Rođena je 1811. godine u mađarskom gradu Vespremu, a gotovo čitav život provela je u Stonom Beogradu (Sekešfehervar). Slikarstvo je učila u Pešti i Beču na Odeljenju za devojke Likovne akademije, a nakon toga se usavršava u Italiji, Francuskoj, Holandiji i Minhenu.

Na samom početku karijere proglašena je srpskom nacionalnom heroinom, što uslovljava čitav njen dalji život zbog očekivanja da naciju proslavi svojim umećem. Prvi pokušaji da to učini završili su se teškim razočarenjem. Nakon boravka u Beogradu i Zagrebu, vraća se u Stoni Beograd gde živi do smrti, 1882. godine. Pred kraj života veći deo svojih slika poklonila je Narodnom muzeju u Beogradu i testamentom obezbedila sredstva za njihovo održavanje. Slikarski opus Katarine Ivanović nije obiman, ali je zato raznolik, sa dosta tema netipičnih za naše podneblje. Njen dar najviše se istakao kroz portrete i mrtve prirode, a zatim i prizore iz svakodnevnog života i istorijske kompozicije. Ovo je izbor od 10 najreprezentativnijih dela Katarine Ivanović, po ukusu autora ovih redova. Sve slike danas se nalaze u Narodnom muzeju u Beogradu, izuzev portreta Anke Nenadović koji se nalazi u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu.

1. Autoportret

Čuveni autoportret nastao je 1836. godine, u vreme kada je slikarka imala 25 godina. Naslikan je u Beču gde je Katarina studirala slikarstvo i kretala se u krugu srpske inteligencije okupljene oko Vuka Stef. Karadžića. Ovim autoportretom Katarina je iskazala svest o sebi kao umetnici, a moderna odeća tog doba ukazuje na njen socijalni status. Birajući između orijentalne i evropske kulture, srpski narod se u ovo vreme počeo odlučivati za ovu drugu kao sebi bliskiju. Da nije bilo tako ne bi ni ovaj portret bio prihvaćen kao prava profana ikona nacionalne heroine srpskog naroda, kako ga je oslovio uvaženi istoričar umetnosti Miroslav Timotijević.

Autoportret Katarine Ivanović

2. Portret Anke Nenadović – Topalović

Nakon što se proslavila svojim Autoportretom, Katarini su počele da pristižu i prve porudžbine. Jedna od njih bila je da naslika portret Anke Nenadović – Topalović, sestre buduće srpske kneginje Perside Karađorđević i supruge Miroslava Topalovića, bogatog trgovca iz Kragujevca. Anka je predstavljena u raskošnoj nošnji, a prikaz isprepletene vinove loze iza nje ima nameru da ukaže na prijateljstvo, brak i plodnost.  Zanimljiv je i podatak da ovaj portret ne bi mogao nastati da se nije pojavila slikarka, budući da strogi patrijarhalni kodeksi nisu davali mogućnost da muškarac bude nasamo sa devojkom. Portret je nastao 1837. godine.

Portret Anke Nenadović – Topalović

3. Oslobođenje Beograda 1806. godine

U punoj svesti nacionalne heroine, Katarina je brzo osetila da joj nedostaje vladanje slikarskim žanrom kojim bi se nacija jedino mogla proslaviti – istorijskom kompozicijom. Taj nedostatak nije počivao u manjku njenog talenta, već je uslovljen akademskim programom u kome se devojke nisu učile slikanju figura i aktova, već samo portreta i mrtvih priroda. Stoga je odlučila da veštinu slikanja istorijskih kompozicija usavrši u Minhenu. Tokom tih studija slika svoju prvu istorijsku kompoziciju koja je prikazivala osvajanje Beograda 1806. godine pod Karađorđem. U jednoj od njih žena poteže oružje, što je verovatno jedan od prvih prikaza ovakve uloge žene u srpskom slikarstvu. Prva verzija slike je izgubljena, ali je Katarina dve decenije kasnije naslikala još jednu verziju. Ovo je ujedno i jedina istorijska kompozicija koja ima direktne veze sa srpskom istorijom.

Oslobođenje Beograda 1806. godine

4. Italijanski vinogradar

Pored portreta, umeće Katarine Ivanović najviše je dolazilo do izražaja u slikanju mrtve prirode. Njen opus bogat je slikama ovog žanra, a najviše je volela da slika korpe s grožđem, što dolazi do punog izražaja na slici Italijanski vinogradar, nastaloj tokom studijskih putovanja Italijom, 1842. godine.

Italijanski vinogradar

5. Portret kneginje Perside Karađorđević

Ovladavši slikanjem istorijskih kompozicija, Katarina je odlučila da poseti Srbiju i tamo posluži naciji svojim umećem. Došavši u Beograd ubrzo se razočarala jer su porudžbine slabo stizale. U to vreme Srbijom je vladala dinastija Karađorđević, pa je kneginja Persida poručila dva svoja portreta. Kneginja je na oba predstavljena u raskošnoj nošnji, i sa zavesom u pozadini, što je simbol odabranosti i slave, ali u isto vreme i intimnosti privatnog prostora. Nakon godinu dana provedenih u Beogradu bilo je jasno da se Katarina previše uživela u lik nacionalne heroine, što nije nikako odgovaralo realnosti, najviše zbog nerazumevanja ljudi od kojih je zavisila. Razočarana odlazi iz Beograda u Zagreb, a odatle se u još većem razočarenju vraća u Stoni Beograd.

Portret kneginje Perside Karađorđević

6. Dečak sa sokolom 

Po povratku odlučuje da se bavi temama koje su je lično zanimale i koje su odražavale njen intimni svet. Jedna od takvih slika je i Dečak sa sokolom koji po mišljenju mnogih teoretičara umetnosti predstavlja oličenje mladosti i alegoriju uzaludnosti bekstva i dostizanja slobode. Slika je nastala oko 1849. godine.

Dečak sa sokolom

7. U svom ateljeu 

Ovom slikom Katarina je po treći (i poslednji) put predstavila sebe na slikarskom platnu. Slika nosi poruku o dostojanstvu slikarske profesije, ali i prolaznosti života. Na jednom zidu se nalazi Katarinina istorijska kompozicija Zakletva kralja Matije Korvina, a na drugom Gospođa čita, što ukazuje na razmišljanje i moralnu ozbiljnost, dok je na podu skica za sliku Smrt Sibinjanina Janka.   Melanholični starac nije samo model već je simbol prolaznosti, koji stoji nasuprot slikarke u punoj životnoj snazi. Lobanja simbolizuje neizbežnost smrti. Slika je nastala oko 1865. godine, a u vlasništvu Narodnog muzeja u Beogradu je od 1874.

U svom ateljeu

8. Smrt bogatašice 

Kasnije se Katarina bavila temama žanr- slikarstva koje su donosile teme iz svakodnevnog života, ranije potpuno nedostojne da budu predmet bavljenja jednog umetnika. Tema ove slike bila je česta među slikarima Katarininog vremena, pogotovo kod holandskih. Pored Smrti bogatašice, Katarina je naslikala i Smrt sirotice, ali slike nisu pandan jedna drugoj niti imaju nameru da predstave smrt grešnice i pravednice. Slika je nastala oko 1865.

Smrt bogatašice

9. Doček Srpkinje Jelene, ugarske kraljice

Na slici je prikazan dolazak u Stoni Beograd srpske princeze Jelene, ćerke velikog raškog župana Uroša I i supruge ugarskog kralja Bele II. Teme u kojima su žene bile centralne ličnosti istorijskih kompozicija nisu bile česte, a u srpskom slikarstvu su prava retkost. Sa druge strane žena nije predstavljena kao nosilac političke moći, već joj je značaj dat samo preko oca ili muža. Tema ove slike je jedna od onih kojom je Katarina želela da poveže istoriju srpskog i mađarskog naroda, dok sa druge strane oslikava i njen veliki regionalni patriotizam i ljubav prema Stonom Beogradu. Slika je završena 1869. godine.

Doček Srpkinje Jelene, ugarske kraljice

10. Mile vesti 

Tema vuče korene iz stare evropske likovne umetnosti, prvenstveno holandske. U centru slike nalazi se žena koja je upravo primila ljubavno pismo. U drugom planu je crnac koji je u isto vreme pismonoša, simbol Kupidona, vesnika ljubavi, ali i nagoveštaj strasti. On ženu posmatra iz prikrajka i sa osmehom gleda kako ona čita reči koje joj zadaju ljubavnu čeznju, a možda i bol.  Ovo je jedna od poslednjih slika Katarine Ivanović i nastala je početkom osme decenije 19. veka.

Mile vesti

http://citymagazine.rs/clanak/ovako-su-zvezde-zlatnog-doba-holivuda-cestitale-praznike