RUSIJA I SAD 160 GODINA ODNOSA: Od savezništva do ljutih protivnika

[Милан Ракић]

Odnosi Rusije i SAD nisu uvek bili teški i zategnuti kao što su danas. Za vreme Američkog građanskog rata Sankt Peterburg je podržao Uniju, pre svega zato što je glavni geopolitički protivnik Rusije u to vreme bila Velika Britanija, a ona je bila na strani Konfederacije. Pored toga, SAD i Rusija su u prvoj polovini 19. veka bile u dobrim odnosima bez obzira na vrlo različite političke sisteme. 

Nema sumnje da je građanski rat bio prekretnica u američkoj istoriji. Ruski vladari su živeli daleko od poprišta ovog rata, ali su pomno pratili događaje i na kraju odigrali malu, ali važnu ulogu koja je u znatnoj meri doprinela pobedi Severa. Od početka rata Rusija je izrazila punu podršku vladi Abrahama Linkolna, tvrdeći da je to jedina legitimna vlast na američkom tlu.

„Rusija želi pre svega da podrži Američku uniju kao jednu nedeljivu zemlju“, napisao je ministar spoljnih poslova Aleksandar Gorčakov 1862. godine Bajardu Tejloru, sekretaru američke ambasade u Sankt Peterburgu.

Od ostalih evropskih zemalja samo je Švajcarska tako snažno podržala Uniju. Što se tiče dveju vodećih sila u Evropi – Velike Britanije i Francuske – njihovi lideri su razmatrali mogućnost intervenisanja na strani Konfederacije, ali su kasnije odustali od te ideje i ostali neutralni.

U gorepomenutom pismu Tejloru Gorčakov je pomenuo da je njegova zemlja dobila poziv da se pridruži koaliciji koja će verovatno podržati Konfederaciju, ali je taj predlog bez dvoumljenja odbila.

Uloga Rusije u Američkom građanskom ratu se nije svodila samo na izražavanje diplomatske podrške. U septembru 1863. godine ruska flota od šest ratnih brodova otplovila je na istočnu obalu Severne Amerike i tamo ostala sedam meseci. Brodovi su bili bazirani u Njujorku i patrolirali su u okolini. Slično je bilo i na zapadnoj obali gde je ruska flotila od šest ratnih brodova doplovila u San Francisko. Tako je Rusija pomogla da se spreče iznenadni napadi južnjaka na ove luke koje su bile izuzetno važne za Uniju.

I građani i vlasti Unije su priredili topao prijem ruskoj flotili. Savremenici svedoče da su Amerikanci težili da vide ruske mornare i oficire, i da ih pozovu na bankete i proslave.

„Rusija je poslala flotu u američke vode kako bi izrazila svoju naklonost Uniji“, napisao je sa entuzijazmom američki istoričar Džejms Kalahan 1908. godine. Kasnije su, međutim, istoričari saznali da nije sve bilo baš tako jednostavno.

Istraživanje ruskih državnih arhiva potvrđuje Bolhovitinovljevo gledište da je Rusija podržala SAD iz pragmatičnih, a ne ideoloških pobuda. Ta činjenica ne umanjuje veliku važnost koju je pomenuta saradnja imala za Uniju.

Rusija je 1867. godine prodala SAD teritoriju Aljaske za tadašnjih 7,2 miliona dolara.

Dobri odnosi u 19. veku, neće biti takvi u 20. veku.

RIVALSTVO U POVOJU

Prvi svetski rat uveliko traje, godina je 1916, u Carskoj Rusiji nezadovljstvo vladom i načinom vođenja rata uveliko raste. Uprkos uspešnoj Brusilovljevoj ofanzivi u istočnoj Galiciji avgusta meseca, uspeh je bio potkopan odupiranjem ostalih generala da angažuju svoje trupe da bi se osigurala pobeda. Ruske i savezničke snage su samo privremeno dignute iz mrtvih ulaskom Rumunije u rat 27. avgusta. Nemačke snage su došle u pomoć austrijskim trupama u Transilvaniji i Bukurešt je pao u ruke Centralnim silama 6. decembra 1916. godine. U međuvremenu, nemiri su rasli u Rusiji, kako je car Nikolaj II Romanov ostao na frontu. Nesposobna vladavina carice Aleksandre je izazvala proteste i rezultovala je ubistvom njenog miljenika Raspućina krajem 1916. godine.

U 1917. godini, ruska ekonomija je doživela kolaps pod ratnim pritiskom. Dok je ratni materijal bio poboljšan, nedostatak hrane u velikim gradovima doveo je do građanskih nemira, koji su doveli do abdikacije Cara i Februarske revolucije. Veliki ratni gubici su takođe doveli do pada morala, koji je dao mogućnost boljševičkim agitatorima i novoj liberalnoj politici Ruske privremene vlade prema armiji (abolicija smrtne presude i organizovanje vojnih komiteta). Poslednja ofanziva koju je sprovela ruska vojska je bila kratka i neuspešna ofanziva Kerenskog u julu 1917. godine.

Dana 29. novembra 1917. godine, Boljševici su preuzeli vlast pod vođstvom Vladimira Lenjina. Lenjinova nova boljševička vlada pokušala je da okonča rat ali su Nemci tražili ogromnu nadohnadu. Konačno, u martu 1918. godine, sporazumom u Brest-Litovsku istočni front više nije bio ratna zona. Postignutim mirom, boljševici su moglu da se okrenu građanskom ratu u cilju preuzimanja potpune vlasti, što je omogućilo nastajanje Finske, Estonije, Litvanije, Letonije i Ukrajine.

Gubitkom velike saveznice, preostale sile Atante osetile su snažan pritisak Nemačke na Zapadnom frontu.

Istovremeno, kako je div sa istoka nestajao, pojavio se div sa zapada. Uprkos politici izolacionizma, SAD će ući u rat na strani sila Atante.

Januara 1917, nakon pritiska mornarice na kajzera, Nemačka je nastavila neograničeni podmornički rat. Britanska tajna kraljevska mornarička kriptoanalitička grupa, Soba 40, je razbila nemačku diplomatsku šifru. Presreli su nemački predlog Meksiku (Cimermanov telegram) da Meksiko uđe u rat kao nemački saveznik protiv Sjedinjenih Država u slučaju da SAD uđu u rat. Po ovom predlogu, ako SAD uđu u rat, Meksiko bi objavio rat Sjedinjenim Državama i u rat uveo i Japan kao svog saveznika. Ovo bi sprečilo Amerikance da pošalju trupe u Evropu, i dalo vremena Nemačkoj da podmorničkim ratovanjem uguši Britaniju prekidanjem vitalnih linija snabdevanja. Zauzvrat, Nemci su obećali Meksiku podršku u ponovnom zauzimanju Teksasa, Novog Meksika i Arizone.

Nakon što su Britanci pokazali sadržaj Cimermanovog telegrama Amerikancima, predsednik Vilson, koji je ponovo izabran za predsednika između ostalog i na osnovu činjenice da je sprečio uplitanje zemlje u rat, je objavio telegram kako bi dobio podršku za ulazak SAD u rat. Prethodno je vodio politiku neutralnosti, mada je pozivao na naoružavanje američkih trgovačkih brodova koji su doturali municiju Britaniji, i krišom podržavao britansku blokadu nemačkih luka i miniranje međunarodnih voda, i sprečavao isporuke hrane iz Sjedinjenih Država i sa drugih strana Nemačkoj. Nakon što su podmornice potopile sedam američkih trgovačkih brodova, i nakon što je objavljen Cimermanov telegram, Vilson je pozvao na rat sa Nemačkom, a Kongres je rat objavio 6. aprila 1917. godine.

Simbolično ili ne godina 1917, predstavlja početak rivaliteta između SAD i Rusije na međunarodnoj sceni. Iako sam period od 1917. godine do kraja Drugog svetskog rata, na taj rivalitet sigurno ne ukazuje direktno, iza horizonta se se nešto ocrtavalo. SAD i naslednik Carske Rusije tadašnji Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika (SSSR), period do početka novog svetskog rata bili su okupirani svojim problemima i ništa nije ukazivalo da će oni postati ozbiljni rivali posle Drugog svetskog rata. Međutim, senke rivalstva stidljivo su isplivljavale na površinu. U početku neprimetno.

Još tokom Građansko rata u Rusiji (1917-1923.), koji je vođen između Boljševika (Crvena armija) i Belog pokreta (Belogardejaca), SAD su bile angažovane protiv Boljševika. Amerikanci su direktno intervenisali u građanskom ratu u Rusiji, a postojao je Američki ekspedicioni korpus „Sibir“, a postojala je i ekspedicija Polarni medved na severu, kod Arhangelska. Pobeda Crvene armije i uspostva boljševičke vlasti (komunističke), stidljivo je ucrtavala put kojim će ići odnosi SAD i SSSR danas Rusije.

Određeni propusti koje je učini Sovjetski Savez uoči početka Drugog svetskog rata, pa i podrška Nemačkoj oko podele Poljske 1939. godine, učinjeni su zbog slabosti samog SSSR- a i lakovernosti vlasti u Kremlju. Naime, bilo je jasno da Sovjetski Savez nije bio spreman za novi sukob sa Nemačkom. Posebno, posle ogromnih gubitaka prourokovanih Prvim svetskim ratom, Građanskim ratom i političkim represalijama i čistkama unutar same države. Nakon kraja građanskog rata, Sovjetska Rusija je bila opustošena i skoro uništena. Suše 1920. i 1921. godine i glad 1921. godine, pogoršale su katastrofu. Rat je uzeo približno 15 miliona života, uključujući najmanje milion vojnika Crvene armije koji su umrli u borbi. Još 50000 ruskih komunista su pobili kontra-revolucionarni Beli. Milione su još ubili glad, zaraze, veliki masakri obe strane i progoni Jevreja u Ukrajini i južnoj Rusiji. Ekonomski gubitak za Sovjetsku Rusiju je bio 50 milijardi rublji ili 1,8 milijardi tadašnjih američkih dolara. Industrijska proizvodnja je opala na 4-20% nivoa iz 1913. godine.

Još milion ljudi je napustilo Rusiju, mnogi sa generalom Vrangelom, neki preko Dalekog istoka, ostali su pobegli na zapad u novoosnovane baltičke države da bi pobegli od strahota rata, gladi ili vladavine jedne od zaraćenih strana. Ti iseljenici uključuju velik broj školovanih ljudi.

Ratni komunizam je spasio sovjetsku vladu tokom građanskog rata, ali je mnogo ruske ekonomije prekinuto. Privatna industrija i trgovina su bile zabranjene, a novouspostavljena (i jedva stabilna) država nije bila sposobna da pokrene ekonomiju na dovoljan nivo. Procenjeno je da je ukupna proizvodnja u rudnicima i fabrikama 1921. bila na 20% predratnog nivoa, a mnogi važni elementi su preživeli još drastičniji pad. Na primer, proizvodnja pamuka je pala na 5%, a gvožđa na 2% predratnog nivoa.

Seljaci su na oduzimanje dobara odgovarali odbijanjem da obrađuju zemlju. Do 1921. godine, obrađena zemlja je pala na 62% predratnih površina, a prinos je bio samo 37% od uobičajenog. Broj konja je opao sa 35 miliona u 1916. godini na 24 miliona 1920, a stoke sa 58 na 37 miliona. Odnos američkog dolara i rublje je pao sa dve rublje za jedan dolar 1914. na 1200 rublji za jedan dolar 1920. godine.

Tokom dvadesetih i početkom tridesetih godina 20. veka, odnosi su bili prilično bliski u ekonomskom pogledu. Došlo je do upliva američkog kapitala u SSSR pa je tako npr. uz pomoć SAD izgrađena hidroelektrana Dnjepr, koja je bila najveća na svetu do njenog rušenja. Izgrađena je i fabrika GAZ uz pomoć Forda.

Iako se Rusija oporavila i čak prošla kroz ekstremno brz ekonomski napredak u tridesetim godinama 20. veka, zajednički efekti Prvog svetskog i građanskog rata su ostavili trajan ožiljak na rusko društvo i imali su stalan uticaj na kasniju istoriju Sovjetskog Saveza. Od tih posledica naslednik Carske Rusije, pa i sama Rusija se nisu bili oporavili, a novi sukob je već kucao na vrata.

ZAHLAĐENJE ODNOSA

Napadom Nemačke na Sovjetski Savez 22. juna 1941. godine počinje da se piše nova istorija u odnosima između SAD i SSSR (danas Ruska Federacija). U Drugom svetskom ratu samo je SSSR dao oko 25 miliona žrtava, uz podatak da i danas Rusija potražuje oko pet miliona ljudi iz tog velikog svetskog sukoba.

Kraj Drugog svetskog rata jasno će pokazati rivalitet između dojučerašnjih saveznika – SAD i Sovjetskog Saveza. Krimska konferencija je bio samit savezničkih vođa koji je trajao od 4. do 11. februara 1945. godine u Jalti. Tu je utanačen plan za konačno razračunavanje sa Hitlerovom Nemačkom u Drugom svetskom ratu. U stvari, Konferencija je značila podelu sveta na intertesne zone.

Ubrzo po okončanju rata, svet je klizio kao blokovskoj podeli. U to vreme Sovjetski Savez je pokušavao da se oporavi od katastrofalnih posledica rat.

Do pogoršanja međunarodnih odnosa i pojave Hladnog rata došlo je posle raspada Antihitlerovske koalicije i sukoba između bivših saveznika – velikih sila, a pre svega između dve supersile posle rata – SAD i SSSR. Još pre završetka rata Drugog svetskog rata na pacifičkom ratištu, Vinston Čerčil je kovao plan da napadne Sovjetski Savez. Nada čovečanstva da će rat prestati da bude sredstvo politike i da će se svi politički i međunarodni problemi rešavati mirnim putem – počela je da se gubi. Organizacija ujedinjenih nacija je mnogo puta rešila krupne međunarodne sporove i krize, ali nije uspela da obezbedi stalan i čvrst mir i uvek onemogući upotrebu sile i rata. SAD su prihvatile da brane Grčku i Tursku od spoljne intervencije, kako ih ne bi predali komunizmu, i da im pruže vojnu i ekonomsku pomoć, a posebno je politika američkog predsednika Harija Trumana (Trumanova doktrina) formalno ocrtala podelu sveta na dva suprotna bloka ili lagera. Trumanova doktrina je predstavljala odgovor na sovjetsku ekspanziju u Evropi i Bliskom istoku (Iranu, Turskoj i Grčkoj) i odražavala se u američkoj spremnosti da pruži pomoć svim narodima i zemljama koje su bile pod pretnjom komunističke vlade. Takozvani Maršalov plan bio je još jedan plan SAD, koji se sastojao u, prvenstveno, novčanoj pomoći zemljama Evrope posle Drugog svetskog rata, kako bi se oporavile od posledica nemačke agresije.

Zapadne zemlje na inicijativu tadašnjeg britanskog premijera Vinstona Čerčila, a pod vodstvom SAD formiraju svoj odbrambeni savez. Do podele Nemačke, a i drugih teritorija, na interesne sfere između velikih sila došlo je na nekoliko konferencija, kao što su Jaltska ili Potsdamska, gde se razmatralo o završetku Drugog svetskog rata, kao i uređenju sveta posle njega. Na kraju Drugog svetskog rata saveznici su podelili poraženu Nemačku na četiri zone, pod kontrolom SAD, Sovjetskog Saveza, UK i Francuske. Sovjeti su kontrolisali istočne oblasti – Saksoniju, Tiringiju, Saksonija-Anhalt, Brandenburg i Meklenburg-Zapadnu Pomeraniju; Britanci su preuzeli Severnu Rajnu-Vestfaliju, Donju Saksoniju i Šlezvig-Holštajn; američka i francuska zona bile su u južnoj Nemačkoj.

Godine 1949. tri dela Nemačke su se udružila i stvorila Zapadnu Nemačku, dok je sovjetska zona postala Istočna Nemačka, pod vlašću komunista. Iako ceo u ruskoj zoni i glavni grad Berlin je bio podeljen na četiri zone. Komunisti su u noći između 12. i 13. avgusta 1961. godine započeli izgradnju zida dugog 45 km, posred Berlina kako bi sprečili ljude da prelaze sa Istoka na Zapad. Bio je visok 3,6 m i širok 1,2 m. Zid je podignut zato što je u periodu 1949-1961. Prebeglo je oko 2,5 miliona Istočnih Nemaca u Zapadnu Nemačku. Takođe, privreda Istočne Nemačke je bila na ivici propasti, jer su mnogi građani zapadnog Berlina dnevno prelazili u istočni deo grada da bi obavili svoju kupovinu, zato što su cene proizvoda u istočnom Berlinu bile jako niske. Pretvoren je u sistem betonskih zidova na čijem je vrhu bila bodljikava žica i koji je čuvan, sa osmatračnice, topovima i minama. Čitav zapadni Berlin bio je okružen zidom i fizički potpuno odvojen od istočnog dela grada. Mnoge porodice su bile rastavljene, i mnogi ljudi odvojeni od svojih kuća ili poslova. Mnogi su organizovali demonstracije protiv izgradnje, ali su one bile neuspešne. Zapadni Berlin je sad predstavljao izolovanu enklavu u neprijateljskoj zemlji. Zid je od tada postao i ostao simbol Hladnog rata i hladnoratovske podele.

Namera podele Nemačke je bila da se iskorene nemački militarizam i nacizam. Ulogu vodeće sile preuzele su SAD, sa ambicijom da zaustave sovjetsku ekspanziju i ideju komunizma, pre svega u Francuskoj i Italiji, gde je ovaj pokret počeo da jača. Međutim, razlog podele Nemačke bio je sam Hladni rat. Obe supersile su se najviše plašile da će se njihov ratni neprijatelj svrstati uz njihovog hladnoratovskog protivnika: ako bi se to dogodilo, posledica bi bila koncentracija vojne, industrijske i ekonomske moći koja bi postala toliko velika da se više ne bi mogla savladati.

Takođe, i Austrija je bila pod savezničkom okupacijom sve do 15. maja 1955. godine kada je proglašena za nezavisnu i demilitarizovanu državu. Na dan 26. oktobra iste godine formalno proglašava svoju neutralnost.

Ne treba zaboraviti da su se SSSR i SAD i pored različitih interesa našli 1947-1948. godine na istom zadatku – stvaranju Države Izrael. Izraelci su naoružavani preko Čehoslovačke i FNR Jugoslavije. Za to su znale i SAD i SSSR, ništa nisu poduzeli da to spreče, naprotiv. Projekat Izrael, je zajednički projekat SAD i SSSR. Na tom projektu radili su zasebno, ali je rezultat očigledan.

nastaviće se...

Danko BOROJEVIĆ

Published by vojnopolitickaosmatracnica

[Милан Ракић]

Odnosi na relaciji Rusija-Sjedinjene Države uvek su bili predmet interesovanja. Poslednju deceniju svedoci smo obonove Hladnog rata na relaciji Moskva-Vašingotn. Prekretnice ka tom putu bile su ruska intervencija u Gruziji 2008. i Ukrajinska kriza 2014, kada je srušena legitimna vlast, što je dovelo do krvavog sukoba na istoku ove zemlje. Kao glavni krivac označena je Rusija, što je dovelo do eskalacije napetosti i igre mačke i miša između dve atomske sile.

HLADNI RAT

Termin Hladni rat prvi put je upotrebio Bernard Baruh, savetnik američkog predsednika, tokom jedne debate u američkom Kongresu 1947. godine. Pojam Hladni rat vezuje se za britanskog premijera Vinstona Čerčila koji je skovao krilaticu o gvozdenoj zavesi koju su komunisti spustili između svog i slobodnog sveta. On je marta 1946. godine u Fultonu (SAD) pozvao na krstaški rat protiv komunizma, podsećajući na obavezu odbrane atlantske zajednice i vojnog zbližavanja ugroženih država. Ta istupanja bila su znak da svet ulazi u Hladni rat.

Organizacija Severnoatlantskog sporazuma (North Atlantic Treaty Organization – NATO), poznata i kao Severnoatlantski savez (North Atlantic Alliance), vojni savez država Zapada zasnovan na Severnoatlantskom sporazumu koji je potpisan 4. aprila 1949. godine. Organizacija je predstavljala sistem kolektivne odbrane pri čemu su članovi organizacije pristali na međusobnu odbranu od napada spoljnog elementa. Za sedište NATO određen je Brisel, gde se nalazio i Vrhovni komandant Savezničkih snaga.

Formiranje NATO, četiri godine po završetku Drugog svetskog rata bio je jasan signal da se Sovjetski Savez tretira kao protivnik Zapadnih zemalja. Bio je to ozbiljan signal Sovjetskom Savezu. U to vreme SSSR nije bio spreman na novi sukob, posledice prethodnog rata bile su jasno uočljive na demografski i ekonomski potencijal socijalističke države. Zapad je hinjski šutnuo lopticu blokovske podele u dvorište Sovjetskog Saveza. Tu igru Sovjeti su morali da prihvate, iako je bilo jasno da se od posledica sukoba još nisu oporavili (nikada i nisu).

Dana 29. avgusta 1949. godine izvedena je prva sovjetska nuklearna proba. Vest o tome bila je saopštena tri nedelje kasnije, mada su Amerikanci, prikupljajući uzorke iz vazduha, i ranije shvatili da je unutar teritorije SSSR-a došlo do nuklearne eksplozije. Sudeći prema dosadašnjim istoriografskim istraživanjima, američki nuklearni monopol nije mnogo uticao na sovjetske političke odluke. Trka u nuklearnom naoružanju, važna sastavnica Hladnog rata, mogla je da počne…

Novi trenutak u odnosima SAD i SSSR desio po izbijanju Korejskog rata, koji je vođen od 25. juna 1950. godine do 27. jula 1953. godine. Rat je doveo do podele Korejskog poluostrva na socijalistički sever i kapitalistički jug. U tom ratu po prvi put su se sukobili sovjetski i američki vojnici. Naime, dojučerašnji saveznici iz svetskog rata sukobili su se u vazdušnim borbama podržavajući svoje saveznike. Američki vojnici i njihovi saveznici borili su se i na zemlji i u vazduhu protiv snaga DNR Koreje (severna Koreja) i NR Kine, dok su Sovjeti svoje saveznike podržavali iz vazduhu uz obilat dotur ratnog materijala. Najbolje rangirani pilot celog Korejskog rata bio je sovjetski pilot Jevgenij G. Pepeljajev sa 23 priznate vazdušne pobede (od toga 18 F-86), drugo rangirani pilot je takođe sovjetski pilot Nikolaj Sutjagina sa 20 pobeda (od toga 13 F-86). Na američkoj strani prvo mesto je zauzeo pilot na F-86 Jozef Mekonel sa 16 pobeda, a drugorangirani je bio takođe pilot na F-86 Džejms Džabara (koji je ujedno bio i prvi AS na mlaznim lovcima) sa 15 vazdušnih pobeda.

Pat poziciju u ratu hteo je da reši američki general Daglas Makartur. Po izbijanju Korejskog rata 1950. godine Ujedinjene nacije ga postavljaju za komandanta UN snaga u Koreji. Spektakularnim manevrom kod Inčona naterao je severnokorejske snage u povlačenje do same kineske granice. Ponesen uspehom obećao je američkoj javnosti „pobedu do Božića“, no nakon severnokorejske kontraofanzive ulazi u žestoki sukob sa tadašnjim američkim predsednikom Harijem Trumanom, u vezi s a politikom oko Kine, tačnije oko nastavka rata u Koreji, nakon čega ga Truman smenjuje sa svih funkcija 1951. godine. Naime, Truman je hteo da upotrebi atomsku bombu, kada je video da gubi rat. Rat je završen podelom poluostrva.

Rat u Koreji nateraće Sovjete i njihove saveznike da formiraju svoj odbrambeni savez. Varšavski pakt (ponekad nazivan i Varšavski ugovor; službeni naziv je bio Sporazum o prijateljstvu, saradnji i međusobnoj pomoći) bio je vojni savez država istočnog bloka koje su ga organizovale kao odgovor na stvaranje Severnoatlantskog pakta na Zapadu, 1949. godine. Kao izgovor za osnivanje Varšavskog pakta je poslužilo ponovno naoružavanje Zapadne Nemačke i njeno primanje u NATO, preko ratifikacije pariskih sporazuma. Varšavski ugovor je sastavio Nikita Hruščov 1955. godine, i bio je potpisan u Varšavi (otuda naziv) 14. maja 1955. godine. Ovaj savez je formiran šest godina posle formiranja NATO.

Sad je svet mogao da sklizne u Hladni rat. Hladni rat je sprovođenje politike sa „pozicije sile“ od strane velikih država, radi ostvarivanja političkih ciljeva, a da ipak ne dođe do opšteg ratnog sukoba. Hladni rat su obeležili obostrano nepoverenje, sumnjičavost i nesporazumi. SAD je optuživao SSSR zbog širenja komunizma širom sveta, a SSSR optuživao SAD zbog imperijalizma i kontrarevolucije. Korejski, Vijetnamski i intervencija Sovjetskog Saveza u Avganistanu predstavljali su neke od oružanih sukoba dve ideologije, mada se SAD i SSSR nisu u njima lično sukobile već kroz naoružanje drugih zemalja. Hladni rat je bio na svom vrhuncu tokom 1948-1953. godine kada je došlo do blokade Berlina, formiranja NATO-a, pobede komunista u Kineskom građanskom ratu i Korejskog rata. Druga situacija neprijateljstva osetila se tokom 1958-1962. godine zbog Kubanske raketne krize.

Kako zarad prestiža, tako i radi sticanja vojne prednosti, Hladni rat je doprineo razvoju nauke i osvajanju svemira kroz trku za svemir.

Suecka kriza 1956. godine, bio je rat koji se vodio na teritoriji Egipta 1956. godine Vodio se između Egipta i udruženih snaga Izraela, Ujedinjenog Kraljevstva i Francuske, koje su se udružile u tajni savez protiv odluke egipatskog lidera Nasera da nacionalizuje Suecki kanal. Evropske su se snage u tom ratu borile iz ekonomskih razloga, dok je Izrael hteo otvoreni kanal za svoje brodove i okončanje upada arapskih gerilaca iz Egipta.

Anglo-francuski napad na Egipat izazvao je oštru diplomatsku reakciju Sovjetskog Saveza, a akcija je naišla na neodobravanje u Vašingtonu, gde je Ajzenhauerova administracija bila besna zbog preduzimanja napada bez prethodnih konsultacija sa Sjedinjenim Državama. Bela kuća je u tom trenutku bila usredsređena na situaciju u Mađarskoj, gde su sovjetski tenkovi srušili mađarski ustanak, a Ajzenhaueru ta kriza nije odgovarala ni zbog predstojećih predsedničkih izbora. Nakon američkog pritiska, Velika Britanija i Francuska bile su prisiljene poštovati odluku Ujedinjenih naroda o prekidu vatre. Britanske i francuske trupe povukle su se 22. decembra 1956. godine sa Sueckog kanala, a izraelska vojska odlazi sa Sinajskog poluostrva u martu 1957. godine. Često se zaboravlja, da je tadašnji SSSR otvoreno zapretio upotrebom nuklernog oružja Velikoj Britaniji, ako ona ne prestane sa agresijom na Egipat. Američki pritisak i otvorena sovjetska pretnja Britaniji zaustavili su rat na Suecu.

Kubanska raketna kriza je jedan od kritičnih momenata Hladnog rata, koji je svet doveo na ivicu nuklearnog uništenja. Sukobu je prethodilo razmeštanje američkih raketa srednjeg dometa (2400 km) u Turskoj 1959. godine. Slične rakete su postavljene i u Italiji. Odgovor na to je bio kada je 1962. godine SSSR instalirao nuklearne rakete na Kubi, što su SAD proglasile za pretnju svojoj bezbednosti i povredu interesne sfere. Kriza je eskalirala krajem oktobra 1962. godine blokadom Kube od strane SAD. Posle višednevnog natezanja i „igre živaca”, u kojoj su glavni akteri bili Džon F. Kenedi, Nikita S. Hruščov i Fidel Kastro, Sovjetski Savez je povukao oružje, a zauzvrat dobio garanciju Sjedinjenih država da neće napasti Kubu. Jedanaest meseci posle dogovora Kenedi – Hruščov (do septembra 1963) američko atomsko oružje u Turskoj je deaktivirano. Postignut je dogovor o uspostavljanju vruće linije (takozvani crveni telefon) između Moskve i Vašingtona.

Trenutak kad su brojne zemlje koje su bile pod kolonijalnom vlašću Zapadnih država, počele da se oslobađaju tog jarma bile su ozbiljan signal SAD. Znalo se da će tek oslobođene postkolonijalne države, logičkim sledom događaja da potpadnu pod uticaj Moskve. To se moralo sprečiti. Tako su te zemlje uz američko prećutno odobravanje otišle u pokret Nesvrstanih a ne pod uticaj Sovjeta.

Vijetnamski rat (ili Drugi indokineski rat) bio je sukob između Demokratske Republike Vijetnam (Severni Vijetnam), u savezu sa Vijetkongom, protiv Republike Vijetnam (Južni Vijetnam), u savezu sa SAD.

Mnogi smatraju Vijetnamski rat za „zastupnički rat“, jedan od nekoliko koji su se dogodili tokom Hladnog rata između SAD i njenih zapadnih saveznika sa jedne strane, i Sovjetskog Saveza i/ili Narodne Republike Kine (još jedan sličan rat se vodio u Koreji). Zastupnički ratovi su se dešavali jer su najvažniji igrači – posebno SAD i SSSR – bili nevoljni da se direktno bore jedni protiv drugih zbog neprihvatljive cene – mogućeg nuklearnog rata.

Severnovijetnamski saveznici su bili Narodnooslobodilački front za oslobođenje Južnog Vijetnama, Sovjetski Savez i Narodna Republika Kina. Glavni saveznici Južnog Vijetnama su bili SAD, Australija, Novi Zeland i Južna Koreja; južnovijetnamski saveznici su razmestili veliki broj vojnika. Američke borbene trupe su bile umešane još od 1959. godine, ali ne u velikim brojkama sve do 1965. godine. Oni su napustili zemlju 1973. godine. Veliki broj civilnih žrtava je posledica rata koji se završio 30. aprila 1975. godine kapitulacijom Južnog Vijetnama. Rat se vodio na teritoriji Južnog Vijetnama i u pograničnim krajevima susednih država Kambodže i Laosa, uz povremene kampanje bombardovanja Severnog Vijetnama.

U dvadesetogodišnjem ratu poginulo je oko 58000 Amerikanaca, 75000 Francuza i dva miliona Vijetnamaca.

Tokom eskalacije rata 1965-1968. godine, takozvanog „Američki rat“, SAD otvoreno intervenišu u Vijetnamu. Operacija bombardovanja teritorije DR Vijetnama nazvana Grom (Rolling Thunder), otpočinje 2. marta 1965. godine.

Kada je američka avijacija započela sistematsko bombardovanje DR Vijetnama, SSSR je odgovorio postavljanjem RS Z-V SA-75Mk Dvina u severnovijetnamskim PVO jedinicama. Jedinice PVO sa raketama SA-75Mk dvina imale su borbenu premijeru 25. jula 1965. godine, oborivši u jednom danu tri aviona.

Operacije Grom koja je trajala od 2. marta 1965. godine pa do 1. novembra 1968. godine po mišljenju čelnih ljudi SAD, bila je uspešna. Oni su tvrdili da su DR Vijetnam naneli štetu u vrednosti od 300 miliona dolara. Međutim, iznad Severnog Vijetnama u tih 35 meseci kampanje oboreno je 700 aviona, čija je vrednost bila 900 miliona dolara.

Nakon zaustavljanja vazdušne kampanje iznad Severnog Vijetnama, vazdušne operacije se prebacuju na teritoriju Južnog Vijetnama.

Amerikanci neće intervenisati nad Severnim Vijetnamom sve do 1972. godine.

U cilju deskalacije rata u Vijetnamu, takozvane „Vijetnamizacije“, SAD počinju lagano da se izvlače iz tog u Americi nepopularnog sukoba. Amerikanci teret sukoba sa sebe, prebacuju na snage Republike Vijetnam, koje za to nisu bile dorasle.

Vlada SAD međutim, nije odustajala od svojih agresivnih ciljeva. Krajem aprila 1970. godine sajgonsko-američke jedinice podržane avijacijom, artiljerijom i raketnim oružjem upadaju na teritoriju Kambodže, radi navodnog uništenja komunističkih baza na kmerskoj teritoriji. Tokom marta 1971. godine trupe sajgonskog ekspedicionog korpusa, uz snažnu neposrednu podršku Amerikanaca, prodiru u južni Laos, radi presecanja Ho Ši Minovog puta. Pohod na Laos je pretrpeo potpuni neuspeh.

Nakon uspeha u Laosu, vojni vrh DR Vijetnam donosi odluku da pokrene opštu ofanzivu protiv snaga Republike Vijetnam. Ofanziva poznata kao uskrš nja ofanziva, trajala je od 30. marta do 22. oktobra 1972. godine i imala je svoje tri faze. Cilj ofanzive bio je da se osvoji što veća teritorija i uništi što više jedinica armije Republike Vijetnam, samim tim da se poboljša pozicija DR Vijetnam tokom Pariskih mirovnih pregovora.

Upadi na teritoriju Južnog Vijetnama izvedeni su iz tri pravca: sa severa (sa teritorije Severnog Vijetnama), sa teritorije Laosa i sa teritorije Kambodže, samim tim vezajući za sebe snage Prvog, Drugog i Trećeg armijskog korpusa armije Republike Vijetnam.

General Abrams se posvetio jačanju obuke snaga Južnog Vijetnama, što će se pozitivno pokazati tokom zaustavljanja ofanzive koju su preduzele snage FNO uz podršku vojske DR Vijetnama tokom uskrsa 1972. godine, poznate kao uskršnja ofanziva. U zaustavljanju te ofanzive učestvovala je i američka avijacija, koja je odigrala presudnu ulogu. U 1972. godini, otpočela su ponovna žestoka bombardovanja teritorije DR Vijetnama. Objekti napada američke avijacije postaju gradovi u delti Crvene reke i luke u Tonkiškom zalivu. Obnavljanje vazdušnih napada na DR Vijetnam bilo je sračunato, pre svega, na postizanje političko-diplomatskog efekta i iznuđivanje što većih ustupaka na pregovorima u Parizu.

Tokom žestokog bomardovanja luke Hajfong, teže je oštećeno nekoliko sovjetskih trgovačkih brodova, koji su dovozili ratni materijal Severu.

Mirovni pregovori koji su trajali već nekoliko godina u senci borbi rezultuju potpisivanjem sporazuma 27. januara 1973. Obe strane su se odrekle nečega. Severni Vijetnam je obećao prekid vatre na Jugu. Za uzvrat je dobio obećanje da će biti raspisani izbori, u čijem pripremanju će moći učestvovati Vijetkong, i najvažnije dozvoljeno je komunistima da ostanu u regionima koje su zauzeli prethodne godine, drastično slabeći položaj Južnog Vijetnama. Poslednja vojna pomoć Južnom Vijetnamu upućena je 20. januara 1973, ali je finansijska nastavila da pristiže. Primirje stupa na snagu u ponoć po Griniču 23. januara 1973. godine.

Nikson je predsedniku Republike Vijetnam Ngujen Van Tije obećao da će mu SAD uvek pomoći oko odbrane. Iduća 1974. godine prolazi u iščekivanju. Niksona 1974. godine obaraju sa vlasti aferom Votergejt što je za režim u Sajgonu značilo da je ostavljen. Krajem decembra 1974. godine, vojska Severnog Vijetnama sprema akciju invazije na Jug.

Početkom 1975. godine strategijska situacija u Kambodži i Južnom Vijetnamu iz osnova se menja. Korumpirani marionetski režimi Lon Nola i sajgonskog diktatora Ngujen Van Tija nalazili su se pred rasulom. Pomoć SAD Južnom Vijetnamu je bila skresana na minimum, dok je DR Vijetnam dobijala veliku pomoć od Kine i SSSR. Na teritoriji Južnog Vijetnama se u tom trenutku nalazilo 200000 vojnika Severnog Vijetnama.

U januaru 1975. godine otpočinje ofanziva Severa. Situacija za jug je nepovoljna. Sistem odbrane je razbijen. Početkom aprila Sajgon je bio prepun izbeglica, a vlada je kontrolisala radijus od oko 60 km od grada. Trupe sajgonskog režima su organizovale snažnu odbrambenu liniju u rejonu Zvan Loka. Vlada Južnog Vijetnama je zahtevala od SAD da interveniše. SAD nisu čak ni odgovorile na taj zahtev. Ngijen Van Tije podnosi ostavku 21. aprila 1975. godine, i u oproštajnom govoru žestoko napada SAD optužujući ih za izdaju. Kao dokaz da su SAD bile garant opstanka Južnog Vijetnama u slučaju invazije sa Severa, Tije pokazuje dokument potpisan od strane predsednika Niksona. Budući da je Nikson podneo ostavku na mesto predsednika SAD, dato obećanje nije mogao ispuniti.

U 07 časova i 53 minuta 30. aprila 1975. godine, u dvorište ambasade SAD sleću helikopteri CH-53D koji će evakuisati vojnike SAD iz ambasade, u tom trenutku poslednji vojnici SAD napuštaju Sajgon i Vijetnam. U 11 časova 30. aprila 1975. godine zvanično prestaje da postaje Republika Vijetnam (Južni Vijetnam), nakon predaje koju je objavio predsednik Min. U operaciji Ho Ši Min oslobodilačke snage FNO i narodne armije DR Vijetnama su uništile snage 3. i 4. armijske oblasti, oslobođen je Sajgon (koji 1. maja 1975. godine menja ime u Ho Ši Min) i područje delte reke Mekonga, gde se borbe završavaju 2. maja 1975. godine.

SAD su svog vernog saveznika, ostavile na milost i ne milost protivniku. Hrabar otpor, elitnih jedinica južnovijetnamske vojske dostigao je kulminaciju u bici za Sajgon. Međutim, ovo je bila samo labudova pesma umiruće vojske i umiruće države.

Vršilac dužnosti predsednika SAD Džerald Ford, je na skupu u Nju Orleansu svečano objavio kraj rata, govoreći da su SAD spasile čast i pobedile.

Mnogi će pitati: „kakvu su to čast spasile i pobedu izvojevale SAD, žrtvujući svog saveznika i ne poštujući ugovor koji je bio potpisan između Republike Vijetnam i SAD“’?

Odgovor možemo naći, u izjavi koju je dao američki političar i diplomata Henri Kisindžer: „Biti neprijatelj SAD je opasno, ali biti prijatelj SAD je kobno“! To upravo se desilo Republici Vijetnam.

Nije retko bilo da se njihovi interesi poklope, pa i čak i džentlmenski ophode. To je posebno došlo do izražaja 1973. godine, kada su i pored ozbiljnih međusobnih mimoilaženja i podizanja gotovosti nuklearnih snaga sprečili da Izrael izgubi rat.

Pod pritiskom SAD i SSSR proglašava se privremeni prekid vatre na kopnu 12. oktobra 1973. godine, što Izraelu omogućuje da završi mobilizaciju svojih rezervnih snaga.

Vazdušnim liftom koji su organizovale SAD za Izrael i SSSR za arapske saveznike uz snabdevanje i s mora koji je počeo 10. oktobra, sukobljene strane su dobile veliku količinu ratnog materijala. Sovjeti su Egiptu i Siriji isporučili 1200 tenkova, 300 aviona MiG-21 i zalihe municije ukupne tonaže 48000 tona (Egipat je primio 33000 tona a Sirija 15000 tona).

Po naređenju predsednika SAD Niksona, počinje operacija snabdevanja Izraela vojnim materijalom iz arsenala američkih oružanih snaga. Operacija je dobila kodni naziv „Nikl gras“ (Nickel Grass). Operaciju su izvršavali američki transportni avioni C-141 i novi C-5. Prelet je vršen do Portugala, gde su se avioni punili gorivom i onda leteli do Izraela. Tokom izvođenja te operacije Izrael je dobio jednomesečnu zalihu vojnog materijala od 27900 tona municije i 56 aviona. Avioni F-4E njih oko 36 su bili iz inventara RV SAD i to iz 4. taktičkog borbenog skvadrona i 401. taktičkog borbenog skvadrona RV SAD. Zatim su dobili i 20 aviona A-4 skajhok (tip aviona koji je imao najveće dotadašnje gubitke u borbenim akcijama). Dok je na nosačima aviona iz sastava RM SAD čekalo još 40 A-4 za slučaj potrebe.

Tokom leta sovjetskih i američkih transportnih aviona, ruta se preklapala, te je često dolazilo do bliskih susreta transportnih aviona velikih sila. Međutim, postojao je prećutni „džentlmenski“ sporazum o preletu između Sovjeta i Amerikanaca. Po sretanju, avioni bi samo nastavljali dalje ka svom cilju.

Možda je sličan primer bio i tokom Iračko-iranskog rata, gde su obe sile svaka iz sebi znanih interesa podržale Irak. Iako su SAD imale aferu oko naoružavanja Irana, tačnije isporuku rezervnih delova za avione američke proizvodnje u naoružanju Irana. Afera koja je poznata kao „Iran gejt“.

I pored maksimalnog napora Sovjetskog Saveza da ekonomski dostigne SAD, to nikada nije postignuto. Razloga je više, ali su najznačajniji da se SSSR nikada nije oporavio od dva svetska rata, građanskog rata, represalije Staljinovog režima i nametnute trke u naoružanju od strane SAD. Osim toga, sovjetski saveznici u VU, nikada nisu bili istinski saveznici. Vremenom se u zemljama Istočnog bloka pojavljivao otpor i protivljenje komunističkom režimu. Izbile su neočekivane pobune u Mađarskoj, Poljskoj, Čehoslovačkoj, Bugarskoj i Istočnoj Nemačkoj. Prvo je došlo do pobune u Istočnoj Nemačkoj 1953. godine, sledi pobuna u Mađarskoj 1956. godine, Čehoslovačka sa svojim Praškim prolećem 1968, Poljska revolucija 1980. godine. Tokom 1989. godine došlo je do više revolucija u zemljama VU: u Bugarskoj, Mađarskoj, Čehoslovačkoj, Istočnoj Nemačkoj smena vlasti je izvršena uglavnom mirnim putem, dok je u Rumuniji došlo do oružane smene vlasti.

Sovjetska intervencija u Avganistanu (27. decembar 1979 — 15. februar 1989.), značila je krajni napor za ekonomski iznurenu i još uvek neoporavljenu zemlju. Desetogodiošnji rat, rivalstvo sa SAD i nepovoljni ekonomski tokovi dovešće do nestanka Sovjetskog Saveza.

PAD SSSR

Tokom dugog niza decenija razvoj Sovjetskog Saveza je bio usporavan. Forsiranje teške industrije dovelo je do lošeg kvaliteta robe i niskog životnog standarda. Unutrašnje i ekonomsko loše stanje, kao i uticaj velikog broja revolucija u istočnoj Evropi, opšte slabljenje Sovjetskog Saveza, i Gorbačovljeve reforme glasnost i perestrojka, doveli su i do njegovog konačnog raspada.

Komunistička partija Sovjetskog Saveza odriče se monopola moći i svoje vlasti 1990. godine. Litvanija 11. marta 1990. godine proglašava svoju nezavisnost, mada je sovjetska armija ostala na njenoj teritoriji i SSSR organizovao ekonomsku blokadu zemlje. Iste godine, 30. marta, Vrhovno veće Estonije proglašava da je sovjetska vlast u ovoj zemlji od 1940. godine nelegalna i započinje proces proglašavanja Estonije nezavisnom državom. Tokom 1991. godine vojska Sovjetskog Saveza je organizovala više napada na Litvaniju koji su se završili loše po sam SSSR. Referendum, održan 17. marta 1991. na kome je 78% glasača odabralo celovitost i neraspadanje Sovjetskog Saveza, baltičke države, Jermenija, Moldavija i Gruzija su bojkotovale. Gorbačov se trudio da održi zemlje Sovjetskog Saveza na jednom mestu pa je 20. avgusta 1991. trebalo da bude potpisan novi sporazum zemalja u kome bi zemlje prihvatile federaciju i savez koji bi imao zajedničkog predsednika, vojsku i stranu politiku. Međutim, dan pre potpisivanja, visoki funkcionari Sovjetskog Saveza su stavili Gorbačova u kućni pritvor u njegovoj rezidenciji na Krimu kako bi sprečili potpisivanje sporazuma. Oni su očekivali masovnu podršku naroda, ali se dogodilo upravo suprotno; narod je bio protiv njih. Posle tri dana, 21. avgusta, Avgustovski puč je doživeo kolaps i Gorbačov se vratio na poziciju predsednika Sovjetskog Saveza. Ali, njegova vlast je propadala jer ga ni ruska ni sovjetska vlada nisu slušale, pa je ruska vlada, sa Borisom Jeljcinom na čelu, počela da preuzima sovjetsku, ministarstvo po ministarstvo. Gorbačov nije uspeo da održi SSSR u celini jer nije uspeo da napravi kompromis između želje za demokratijom i želje za starim Sovjetskim Savezom. Posle puča, sovjetske republike ubrzavaju procese ka nezavisnosti. Tako je 6. septembra 1991. godine sovjetska vlada priznala nezavisnost tri baltičke države, a 1. decembra Ukrajina proglašava nezavisnost posle referenduma na kome se 90% građana odlučilo za nezavisnost. Zatim, 17. decembra dvanaest od petnaest sovjetskih republika potpisuje u Hagu sporazum sa 28 evropskih zemalja, Evropskom zajednicom i četiri neevropske zemlje, kao da su nezavisne republike. I 25. decembra 1991. godine Gorbačov daje ostavku i sve sovjetske zemlje preuzimaju uloge kao individualne republike. To je predstavljalo kraj Sovjetskog Saveza i kraj komunizma u Evropi, kao i sam kraj Hladnog rata.

HEGEMONIJA SAD

Nestankom svog glavnog rivala, SAD kreću u realizaciji plana „Svet po meri Amerike“. Budući da su ostale jedina ekonomska i vojna sila, SAD su počele da zaboravljaju „kulturu diplomatskog ponašanja“. Dozvoljavajući sebi luksuz „izuzetnosti“, SAD su UN stavile pod svoje, sa zadatkom da same UN sprovode američki imperijalni globalizam na terenu.

Po prvi put od Drugog svetskog rata, dozvoljeno je izbijanje rata na prostoru Evrope. Nestala je Jugoslavija u krvi i razaranju. Novonastale državice postale su obični piuni u američkoj globalnoj igri.

Ponižavajući Rusiju, koja je postala naslednikom Sovjetskog Saveza, Amerikanci su u samoj Rusiji podržavali razne separatističke i terorističke pokrete i organizacije. Rusija je sve više gubila na međunarodnoj sceni. Rusija je lagano ulazila u građanski rat, koji je vođen na Kavkazu na prostoru ruskih kavkaskih republika. Sukob koji je počeo još tokom 1990. godine, potrajaće sve do 2006. godine, kada Rusija uspeva da integriše svoju teritoriju u celini, uz pacifikaciju svojih odmetnutih muslimanskih republika.

Pogrešni potezi koje će SAD vući tokom 16 godina svoje hegemonije nad svetom, dovest će do brojnih današnjih problema.

nastaviće se...

Danko BOROJEVIĆ

Published by vojnopolitickaosmatracnica

[Милан Ракић]

POVRATAK RUSIJE NA MEĐUNARODNU SCENU

Posle povlačena sa vlasti predsednika Rusije Borisa Jeljcina, počinje period oporavka Rusije kao države i ruskog naroda kao nacije. Period vladanja Borisa, poznat je i kao jedan od najgorih perioda u razvoju nove ruske države. Rusija je u to vreme ekonomski bila posrnula, narod na ivici gladi, u nekim regionima vođeni su sukobi, centralna vlast u Moskvi, van nje nije imala kontrolu nad ostatkom države. Pojedinim regionima vladali su oligarsi, koji su bili moćniji od centralne vlasti.

Dva rata u Čečeniji, upad terorista u Moskvi, ukazivali su na ozbiljnu slabost u samoj Rusiji kao državi. Svi ti problemi, udaljavali su Rusiju od svetskih zbivanja. Morali su se problemi rešiti kod svoje kuće.

Same SAD su tome još više doprinosile, izjavom svojih zvaničnika, pa čak i namernom destabilizaciojom unutar same Rusije. Medlin Olbrajt je svojevremeno izjavila: nepravedno je da Rusija raspolaže tolikim prostorom i tolikim prirodnim bogatstvima dok druge zemlje u tome jako oskudevaju. Na prostorima Sibira i ruskog Dalekog istoka, bilo bi mesta za mnoge druge…”.

Nakon što je centralna vlast u Rusiji uspela da stabilizuje situaciju, već početkom 2006. godine, uočava se buđenje istočnog diva.

Ekonomska kriza u svetu koja se desila 2008. godine, dovodi ponovo po otvorenog rivalstva između SAD i Rusije.

Prva proba njihovog novog rivalstva desiće se na Južnom Kavkazu, gde su gruzijske snage napale ruske mirovnjake 2008. godine. Naime, lakoverni Sakašvili je slušajući trećerazredne američke diplomate pokrenuo rat za Južnu Osetiju. Mislili su da će Rusi ćutke na to da gledaju.

U 22.35 časova 7. avgusta, tačno tri sata nakon obraćanja Mihaila Sakašvilija, Gruzija pokreće vojnu akciju protiv Južne Osetije.

U 23.15 časova otpočinje snažan artiljerijski napad, pojačan dejstvom iz višecevnih raketnih bacača (VBR). Žestoko neselektivno granatiranje grada Chinvali trajalo je sve do 05.00 časova ujutro. Rat je pokrenut.

Nekoliko časova posle početka ratnih dejstava ruska armija je po naređenju predsednika Dimitrija Medvedeva ušla na teritoriju Južne Osetije.

Odgovor Moskve bio je jako brz – ujutro u 05.30 časova 8. avgusta elementi 58. Armije i pridodatih jedinica ušli su u Južnu Osetiju kroz strateški važan tunel Roki, koji je dug oko četiri kilometra, a proteže se ispod rusko-gruzijske planinske granice i predstavlja jedinu kvalitetnu putnu vezu između južne ruske provinciju Severne Osetije i tadašnje severne gruzijske provincije Južne Osetije. Prve ruske trupe viđene su u Južnoj Osetiji oko 08.00 časova. Brza reakcija ruskih snaga bila je potvrda da je ruska vojska bila na visokom stepenu borbene gotovosti i da su odabrane jedinice samo čekale znak za akciju. Prodor ruskih trupa u Južnu Osetiju bila je najava za opasnu eskalaciju konflikta.

U jutarnjim satima 10. avgusta gruzijske snage su konačno uspele da skoro u celosti ovladaju Chinvalijem i da proteraju ruske i osetijske snage na pozicije severno od grada.

Samo nekoliko časova kasnije oko 10 hiljada ruskih vojnika podržanih sa 120 tenkova T-62M, T-72B, avionima SU-24 i SU-25, helikopterima Mi-24, započelo je ofanzivu za proterivanje gruzijskih snaga iz Južne Osetije.

U toku dana ruske kopnene snage su dodatno napredovale i uspele su da potpuno „očiste“ Južnu Osetiju od gruzijskih snaga, a već ujutro 12. avgusta započele su i da prelaze liniju razdvajanja Južne Osetije i Gruzije, sa ciljem uspostavljanja 25 kilometara duge demilitarizovane zone koja bi onemogućila buduće dejstvo gruzijske artiljerije po Južnoj Osetiji.

Suočena sa žestokim i beskompromisnim nastupanjem ruskim snaga, gruzijska armija se jednostavno slomila, te je počela panično i dezorganizovano da se povlači u pravcu Gorija, a zatim i u pravcu Tbilisija. Tokom povlačenja, gruzijski vojnici su za sobom ostavili veću količini modernog naoružanja. Poslednji zabeleženi napad ruske avijacije na Gruziju desio se 12. avgusta kada su ruski avioni u periodu od 09.30 do 10.55 časova izveli niz udara po gradu Gori i okolini. Istog dana ruske snage su ušle u grad Poti na obalama Crnog mora.

Posle ovoga usledela je odluka predsednika Ruske Federacije Dimitrija Medvedova za prekid aktivne faze vojne operacije. Istog dana Rusija i Francuska donele su mirovni plan koji je sadržavao šest tačaka za rešavanje sukoba u Gruziji. Dokument je bio poznat kao Plan Medvedov-Sarkozi. Gruzijske vlasti se su složile sa planom, ali su tražile da se šesta tačka o statusu pro-ruskih regiona izostavi.

Ipak, i pored toga ruska vojska je nastavila sa borbenim aktivnostima i tokom narednih dana. Kao rezultat toga, 13. avgusta gruzijske snage su sa najmanje 1500 civila napustile dolinu Kodori, čime je zvanično stavljena tačka na gruzijsko prisustvo u Abhaziji.

Sledećeg dana lideri Abhazije i Južne Osetije potpisale su mirovni plan.

Napredovanje ruske vojske u pravcu Tbilisija završilo se 15. avgusta kada su ruske trupe stale kod mesta Igoleti, na samo 55 kilometara od glavnog grada Gruzije. Gruzijski predsednik Sakašvili, mirovni plan potpisao je istog dana.

U toku narednog dana ruske trupe ušle su i uspostavile potpunu kontrolu u Goriju i Senaki, pri čemu su se temeljno posvetile zapleni i/ili uništenju gruzijskog naoružanja i vojne opreme. Istu sudbinu doživela je i luka Poti, gde su ruske snage uništile skoro sve plovne objekte gruzijske mornarice i obalske straže, a upotrebljiva sredstva odvukli su u Abhaziju.

Ruski predsednik Dimitrije Medvedov potpisao je mirovni plan 16. avgusta.

Organizovano povlačenje ruske vojske prema Abhaziji i Južnoj Osetiji započinje 18. avgusta, a završava 22. avgusta 2008. godine. Samo četiri dana kasnije, 26. avgusta, Rusija je zvanično priznala nezavisnost Abhazije i Južne Osetije, čime je definitivno stavljen kraj dugogodišnjih gruzijskih nastojanja za reintegracijom njenih buntovnih pro-ruskih regiona.

Rat u Gruziji predstavlja javni ruski povratak statusu velike sile. Ovo nije nešto što se tek sad dogodilo – to se odvija već godinama, sa rastućim intenzitetom uoči samog sukoba. Deo tih posledica je povećanja ruske moći, ali veći deo je uzrokovan činjenicom da su blisko-istočni ratovi izbacili Sjedinjene Države iz ravnoteže i sa manjkom resursa. Ovaj sukob je otvorio nove prilike. Ruski cilj je da iskoristi ovu priliku radi nametanja nove realnosti u čitavom regionu, dok su Amerikanci vezani na drugom mestu i zavisni od Rusa. Daleko od toga da je ovaj rat predstavljao iznenađenje: pripreme za njega odvijale su se mesecima. Međutim, njegovi geopolitički temelji grade se još od 1992. Rusija je vekovima bila imperija. Poslednjih 15 godina nisu prestavljale neku novu realnost (1993-2008.), već samo anomaliju koja će biti ispravljena. I ona se sada i ispravlja. Vojni sukob u Gruziji označio je kraj ruske inferiornosti na svetskoj sceni i poslao je snažnu poruku Sjedinjenim Državama, NATO i njihovim saveznicima kojom se upozoravaju na novu realnost u kojoj Moskva neće tolerisati dalje približavanje NATO njenim granicama, i da će se žestoko suprotstaviti bilo kakvom upadu u njene interesne zone. To smo videli i na Krimu 2014. godine, to vidimo i danas u Siriji (oktobar 2015. godine).

U Siriji se Rusija nametnula kao ozbiljan faktor na koji SAD moraju da računaju. Dok predsednik SAD Obama nije hteo da interveniše u Siriji, svesno ili ne prepuštajući je Rusima. Današnji predsednik SAD Tramp, sučen sa brojnim unutrašnjim problemima, kao i samim sukobom unutar administracije u Vašingtonu koju opet nije uspeo da podredi svojoj politici, Siriju koristi za rešavanje problema u samim SAD.

PARTIJA ŠAHA

Treba biti svesan, da od kad postoji ozbiljan rivalitet između SAD i ondašnjeg Sovjetskog Saveza, odnosno današnje Rusije, te dve velike sile nikada nisu otvoreno ratovale jedna protiv druge. Pod ovim mislim, da Rusi i Amerikanci nikada nisu svojom vojskom napali onu drugu. Izuzetak je možda bio rat u Koreji, ali i on se vodio po poznatim pravilima u odnosu velikih sila. Nema ličnog sukoba već kroz naoružanje drugih zemalja.

Sa tog stanovišta treba posmatrati i današnju situaciju u Siriji. Svi već javno priznaju da su Asad i Rusija pobedili u Siriji. Američko „raketiranje“ Sirije jeste samo za unutrašnje američke prilike, jer predsednik Tramp ne vlada situacijom u SAD, previše ima oponenata njegovoj politici.

Da li se Rusi mogu direktno suprotstaviti SAD?

Odgovor je jasan, mogu.

Ali isto tako, čemu vodi otvoren sukob između dve sile?

Da li je uošte vredan toga?

Mnogi tvrde da je Rusija slaba. Odgovor jeste tačan, ona nikada nije bila ekonomski jaka i nikada se nije oporavila od Prvog svetskog rata, Građanskog rata, Drugog svetskog rata, trke u naoružavanju i raspada Sovjetskog Saveza. Između 50 i 60 miliona građana Rusije je nestalo tokom sukoba vođenih u 20. veku. Ti sukobi su vođeni i na teritoriji same Rusije. Isto tako svetska ekonomska kriza ima nepovoljan odjek na rusku ekonomiju, kao i uopšte na čitav svet.

S druge strane, SAD su tokom sukoba u 20. veku izgubile 450000 ljudi i na teritoriji SAD nije bilo rata. Svetska ekonomska kriza pogodila je i SAD kao i ceo svet.

Ekonomski Rusija je osma zemlja na svetu a SAD su još uvek prve. Demografski SAD imaju 325 miliona stanovnika a Rusija 147 miliona stanovnika.

Treba da se još nešto zna: Niko neće nikog da brani, ako on sam nije spreman da se brani!

Ove dve sile, same su se branile i same su se i odbranile. Zato i jesu tu gde jesu. I saveznici i rivali, svet je njihova šahovska partija koja se igra neprekidno. Nekada jedna dobija, nekada druga. Za svet je najbolje kad je remi.

Danko BOROJEVIĆ

Published by vojnopolitickaosmatracnica

[Аурор]

пре 11 минута, Милан Ракић рече

Ekonomski Rusija je osma zemlja na svetu

Ako bismo EU posmatrali kao celinu (što ona politički još uvek nije), Rusija je 12. zemlja na svetu ekonomski (veličina GDP).

Ako bismo posmatrali države EU odvojeno, verovatno ne bi bila ni u prvih 20.