Sveti Amvrosije Milanski

[Дејан]

Autor: Blagoje Pantelić, Broj 948, Rubrika Duhovnost Tačan datum, čak ni godina, Amvrosijevog rođenja nam nisu poznati. Pretpostavlja se da je rođen 333./334. ili 339./340. godine, u Treviru, u Galiji (današnji Trir u južnoj Nemačkoj), gde mu je otac bio namesnik (praefectus praetorii). Puno ime svetiteljevo je bilo Avrelije Amvrosije, dodatak Avrelije pokazuje da je poticao iz aristokratske porodice, koja je, zaključujući na osnovu porodičnih imena, bila grčkog porekla, ali je nekoliko kolena u nazad boravila u Rimu.

Amvrosijeva porodica je dugi niz godina bila hrišćanska, tako da je on prvi latinski otac koji nije bio paganin, već se rodio i bio vaspitavan kao hrišćanin. Njegova porodica je bila pravi rasadnik svetitelja, Crkvi je darovala sv. Mučenicu Sotiriju (pomen 17. oktobra) koja je postradala za vreme Dioklecijanovog gonjenja 304. godine. Takođe i Amvrosijeva sestra Markelina i brat Sotir se poštuju kao sveti.

Amvrosije je godine detinjstva proveo u Galiji. Ali posle očeve smrti, negde oko 353. godine, njegova porodica se vraća u Rim. U Rimu on stiče odlično obrazovanje, izučava prava, retoriku, filosofiju i umetnost, savlađuje i grčki jezik. Po završetku studija, karijeru započinje u državnoj službi. Neko vreme provodi u prestonici Ilirika Sirmijumu (današnja Sremska Mitrovica), kao pomoćnik tamošnjeg namesnika Rufina. Godine 370. Amvrosije biva imenovan, od strane Siksta Proba, za konzula italijanskih pokrajina Ligurije i Emilije, sa sedištem u Mediolanu (=Milan) koji je u to doba bio prestonica Zapadnog carstva.

PRIMER ARHIPASTIRA

Po smrti milanskog episkopa Avksentija, koji je bio jeretik arijanac, te 374. Amvrosije bi izabran za episkopa. Pravoslavno hagiografsko predanje čuva legendu koja navodi da je za vreme žučne rasprave između pravoslavnih i arijanaca oko izbora novog episkopa, Amvrosije bio prisutan kao konzul da bi uspostavio mir. Želeći da smiri strasti on se obratio sa apelom za mir. Dok je govorio sa amvona, iznenada se iz naroda ču dečiji glas: „Neka Amvrosije bude episkop“. Usklik bi prihvaćen od naroda i tako Amvrosije, prevazilazeći sve formalne prepreke (jer je u tu vreme bio samo katihumen), bi hirotonisan 7. decembra 374. godine.

Odmah je razdelio sve svoje bogatstvo ubogima i siromašnima i od samog početka pastirske službe počeo da živi kao pravi siromah Hrista radi, kao primer hrišćanina. U svom pismu episkopu Konstanciju, Amvrosije iznosi obrazac arhipastirskog delovanja: „Mi smo uvek pred licem Sudije koga niko ne može da obmane (...) Bogatstvo ovoga sveta treba da nam služi da spasemo dušu, a ne da je izgubimo. Kao episkop dužan si da budeš uzor svima“.

Od samog stupanja na dužnost Amvrosije je počeo borbu protiv jeresi arijanske. 376. godine, na episkopskoj katedri u Sirmijumu, postavlja pravovernog Anemija, a učestvuje i na saboru takođe u Sirmijumu iste godine.

Sv. Amvrosije je bio, po rečima sv. Vasilija Velikog, „čovek istaknut po svojoj mudrosti, plemenitog porekla, poznat u celom svetu zbog dara krasnorečivosti“. Njegova harizmatična ličnost i lepota propovedi je presudno uticala na obraćanje u hrišćanstvo najvećeg oca latinske Crkve sv. Avgustina Hiponijskog. Slušajući Amvrosijeve prekrasne besede, sv. Avgustin bi očaran njime i odluči da se krsti. Krstio ga je sam Amvrosije 387. godine. Amvrosije će i u velikoj meri uticati na kasnije Avgustinovo književno stvaralaštvo.

Svetiteljevi savremenici svedoče da je on unapred znao o svom brzom odlasku u bolji svet. „Samo do Pashe ću biti sa vama“ - govorio im je on. Tako je i bilo. Sv. Amvrosije, episkop milanski, upokojio se u zoru Velike Subote 4. aprila 397. godine. Njegove svete mošti danas se nalaze u bazilici u Milanu, koja je po njemu dobila ime Ambrozijana. Pravoslavna Crkva njegov spomen slavi 7. decembra, dan kada je svetitelj postao episkop grada Mediolana.

Interesantno je navesti da je sv. Amvrosije možda jedini među Ocima rane Crkve čiji autentični izgled danas poznajemo. Naime, sačuvan je mozaik koji je sačinjen negde početkom petog veka, dakle, ubrzo posle predstavljenja svetitelja. Na mozaiku, koji pokazuje čoveka nižeg rasta i dosta krhkog tela, stoji ime sv. Amvrosija. Mozaik se nalazi u Amvrosijevoj bazilici u Milanu.

CRKVA I DRŽAVA

Kao veliki autoritet, sv. Amvrosije se zalagao za nezavisnost Crkve od države. Kada je 390. godine u Solunu izbila pobuna u kojoj su ubijeni neki viši činovnici i sam zapovednik gradske vojske, car Teodosije naredi da se narod na prevaru dovede u solunsko pozorište i tamo poubija. Nastalo je strašno krvoproliće, stradalo je oko 7000 ljudi. Amrosije ogorčen takvim carevim (zlo)delom odluči ga od Sv. Pričešća, pozva da odloži carske insignije i da se javno pokaje. Imperator, na zaprepašćenje svih, to i učini. Tako ga episkop milanski na sam Božić 390. godine ponovo primi u zajednicu ljubavi-Crkvu. Ovaj čin biće veoma značajan presedan u istoriji Crkve, njime je potvrđen moralni i disciplinarni suverenitet Crkve. Takođe je za Crkvu značajna i njegova politička borba u ime jedne jasne doktrine crkvenog suvereniteta u sferi duhovnosti. Pod njegovim veoma snažnim uticajem imperator Gracijan odbija dotadašnju titulu pontifeks maksimus (pontifedž madžimus), izdaje jedan edikt protiv paganizma (381. godine) i izbacuje iz sale rimskog senata (kurije) žrtvenik boginje Viktorije pred kojom su se pagani zaklinjali. Godine 382. imperator naređuje da se ukine praksa po kojoj su se sredstva iz državne kase trošila za organizaciju paganskih priredbi. Zahvaljujući sv. Amvrosiju paganska partija na čelu sa senatorom Avrelijem Simahom, koji je, inače, bio u srodstvu sa svetiteljem, doživljava svoj krah i konačan odlazak sa političke scene.

KNjIŽEVNO STVARALAŠTVO

Zadivljuje činjenica da Amvrosije i pored mnogih poslova i problema koje sa sobom nosi rukovođenje Crkvom u epohi žestokih sukoba i političkih dešavanja uspeo da ostavi predivnu književnu baštinu. On je bio čovek prakse koji se u svojim spisima ne upušta u teoretisanje.

Njegova tumačenja Šestodneva, Lukinog jevađelja, Psalama, kao i razni komentari na biblijske likove Jakova, Josifa, Jova, Davida, i biblijske događaje, nastala su pod jakim uticajem grčkih Otaca: Origena, sv. Atanasija Aleksandrijskog, sv. Vasilija Kesarijskog i dr. U tim tumačenjima preovladava alegorijska metoda, to je veoma važno naglasiti jer su do nas došli i Komentari na Pavlove poslanice u kojima je korišćena bukvalna metoda tumačenja, a koji su lažno potpisani imenom sv. Amvrosija.

Pri sastavljanju moralno-asketskih spisa: O moralnim obavezama sveštenika, O devstvenicama, O udovicama, Odevstvenosti, Pohvala devstvenosti, kao uzor mu je poslužio Ciceron, mada Amvrosije odbacuje sadržinu i mitologiju paganske književnosti, on podražava njegov stil. U njima on vrši sintezu etike i asketike za sveštenike, ali i za mirjane, hvali devstvenost, a kao obrazac uzima devstvenost Presvete Bogorodice.

Dela dogmatske sadržine je pisao protiv jeretika arijanaca i apolinarijevaca. Najvažnija su O veri, O Duhu Svetom i O ovaploćenju Gospodnjem, prva dva su nastala na molbu imperatora Gracijana.

Takođe je sastavio dva značajna spisa o svetim tajnama Crkve: O svetim tajnama (De sacramentis) i O mistagogijama (De musteriis).

Amvrosije je pisao i himne koje su pevane u crkvi za vreme bogosluženja. Pre njega je to činio, po uzoru na Istočne Oce, i sv. Hilarije Piktavijski mada sa manjim uspehom od Amvrosija.

Ostalo nam je i 91 pismo. Pisma su upćivana Carevima, Crkvama, kliricima... Ona predstavljaju značajana dokumenta za istoriju toga doba. Od beseda kojih je sigurno bilo mnogo, mada većina njih nije sačuvana, treba izdvojiti dve nadgrobne besede koje je Amvrosije održao carevima Valentinijanu i Teodosiju. U besedi mladom caru Valentinijanu, koji je umro pod nerazjašnjenim okolnostima u 22. godini i nije bio kršten, bio je samo katihumen, svetitelj potresno navodi da „ako su mučenici oprani svojom krvlju, ovaj je bio opran svojom pobožnošću i odlučnošću da sledi Hrista“. Ove reči će kasnije poslužiti kao argument za značaj same želje za svetim Krštenjem.