MANASTIR MESIĆ

ribar · Јун 30, 2009

SVETINJA NA OBRONCIMA JEDINE VOJVOĐANSKE PLANINE

Stradanja i uzdizanja manastira Mesić

Najstarije predanje kaže da su manastir, u prvoj polovini 11. veka, sagradili učenici svetih Ćirila i Metodija, koji su 1030. godine, naredbom ugarskog kralja Stefana Prvog, bili proterani iz severozapadnih delova Rumunije. Drugo predanje kaže da je manastir osnovao hilendarski monah Arsenije Bogdanović – Sremac, i to 1225. godine, kada ga je sv. Sava i postavio za igumana ove svetinje.

Kada se neupućenima predstavlja istočna južnobanatska varošica, ili kako njegovi stanovnici vole da kažu, grad Vršac, uvek se koriste tri znaka prepoznavanja. Kula, vinogradi i manastir Mesić. Naizgled tri različita, ali po jednom, ista obeležja - ne zna im se godina nastanka. Vreme izgradnje Kule ne može se ni približno odrediti, a još manje se zna o rimskom utvrđenju na čijim je temeljima podignuta. Za sakrivanje, pak, neznanja o vremenu nastajanja vinograda na obroncima vršačkog gorja koristi se konstatacija - od Dačana i Rimljana do naših dana ovde se uzgaja vinova loza – iako postoji zapis da je 1494. godine dvor ugarskog kralja Ladislava Drugog kupio bure vršačkog vina.

Nema pouzdanih podataka ni o izgradnji manastira Mesić, na ulazu u istoimeno selo, ukotvljeno podno jedinih vojvođanskih planina. Zna se da je jedan od najstarijih manastira u Banatu, ali o samom postanku ove svetinje postoji više verzija. Najstarije predanje kaže da su ga, u prvoj polovini 11. veka, sagradili učenici svetih Ćirila i Metodija, koji su 1030. godine, naredbom ugarskog kralja Stefana Prvog, bili proterani iz severozapadnih delova Rumunije. Oni su po pomenutim delovima Ugarske širili Jevanđelje i imali svoj Sveto Pretečev manastir u mestu Morisena – današnji Čanad. Proterani, došli su do obronaka Karpata i tu sagradili novi manastir posvećen rođenju sv. Jovana Krstitelja.

Drugo predanje kaže da je manastir osnovao hilendarski monah Arsenije Bogdanović – Sremac, i to 1225. godine, kada ga je sv. Sava i postavio za igumana ove svetinje. Kasnije, posle smrti sv. Save, sv. Arsenije je postao drugi arhiepiskop srpski.

Poznate činjenice govore da je manastir Mesić u doba Turaka bio mnogo puta paljen i rušen i da su ga krajem 15. i početkom 16. veka obnovili despot Jovan Branković i njegova majka Angelina, koji su u to vreme na ovim prostorima imali posede. Zbog učinjenog smatraju se ktitorima manastira.

Prvi pisani dokument, koji pominje manastir Mesić, je katastih Pećke patrijaršije iz 1660. i 1666. godine. To je vreme velikih migracija srpskog naroda u ove krajeve i osnivanja prvih srpskih manastira na teritoriji južne Ugarske tokom 15. i 16. veka. Iz ovog dokumenta se saznaje da je Mesić bio rezidencija vršačkih episkopa u vreme odmah nakon velike seobe, kada je privilegijama austrijskog cara Leopolda Prvog potvrđeno postavljanje Spiridona Stibice za vršačkog vladiku.

Početkom 18. veka manastir je ponovo stradao, sada u vihoru rata između Austrije i Turske, i bio je dosta oštećen. Potom je krušedolski monah Mojsej Stefanović potražio pomoć od ruske carice Jelisavete Petrovne i dobijenim sredstvima obnovio crkvu. Znajući i poštujući prave vrednosti pravoslavlja i želeći da očuva stari vizantijski lik crkve, koja prema nalazima stručnjaka pripada raškoj školi, najstarijoj u našoj crkvenoj arhitekturi, našao je majstore – zografe, čuvare tradicije vizantijskog freskopisanja. Zvali su se Petar, Andrej i Jovan. Završili su freskopis 1743. godine, u postvizantijskom stilu, što daje posebnu vrednost ovoj crkvi. Međutim, krajem 18. veka, crkva je ponovo obnovljena, po nacrtu nemačkog arhitekte Antona Blobergera. Tom prilikom izvršena je barokizacija crkve i, između ostalog, dograđen je barokni zvonik sa pripratom i postavljen je barokni ikonostas.

Kasnije su freske u postvizantijskom stilu bile pokrivene sa dva sloja maltera, preko kojeg su mestimično oslikane scene iz Jevanđelja u baroknom stilu, a kupole, karakteristične za vizantijski, bile su pokrivene krovom u moravskom arhitektonskom stilu. To je bilo učinjeno da bi se prikrila izrazito pravoslavna obeležja manastira, jer je ovim krajevima dominirala katolička vera. Godine 1847, pokraj ostataka starog, sagrađen je novi konak manastira, a 1892. godine ove je krajeve pogodio zemljotres u kojem je najviše oštećenja u manastirskom kompleksu pretrpela sama crkva.

I posle Drugog svetskog rata, 1947. i 1971. godine, manastir je takođe restauriran. Koliko je bilo moguće, crkvi je vraćeno je prvobitno stanje - vizantijski izgled. U to vreme na krovu crkve pronađeno je jedno rukopisno Jevanđelje iz 16. veka, koje svedoči o postojanju monaške škole pri manastiru u ranijim vekovima. Ono govori da su se monasi bavili prepisivanjem sveštenih knjiga. Takođe, nakon što je vekovima bio muški, manastir Mesić je 1952. godine postao ženski.

U crkvi manastira Mesić nalazi se čudotvorna ikona presvete Bogorodice, kopija čuvene čudotvorne Bogorodičine ikone, Dostojno jest, sa Svete gore Atonske, pred kojom se u 10. veku, u vreme Patrijarha carigradskog Nikole Hrisoverga (983-996), desilo čudo. Predanje kaže da je pred njom arhanđeo Gavril otpevao do tada nepoznatu pesmu Bogorodici, Dostojno jest, koja je potom ušla u redovnu bogoslužbenu upotrebu u pravoslavnoj crkvi. Mesićka kopija potiče iz 1803. godine i takođe ima čudotvorno dejstvo, jer prema svedočenju ljudi koji su se pred njom sa verom molili, Bogorodica pomaže u onome što je za spasenje njihovih duša.

U bogatoj riznici manastira čuva se više vrednih rukopisnih i štampanih knjiga, kao i niz slika poznatih slikara, Jovana Popovića iz Opova (Portret J. J. Šakabente), Johana Tobiasa Kaerglinga, Arsenija Petrovića, Pavela Đurkovića i drugih manje poznatih autora.

Većina Vrščana koristi svaki lepši vikend da sa porodicama obiđe manastir Mesić, pomoli se Bogorodici i upali sveću, a zatim, daleko od gradske vreve, u hladu stoletnog oraha provede nekoliko mirnih trenutaka.

http://www.vojvodina.com/zanimljivosti/arhiva3/030919.html