Usmeno predanje

[Sophrosyne]

PREDANJE - Pravoslavna Crkva dala je najvecu vaznost Predanju u dvostrukom

njegovom smislu, shvatajuci ga kao:

a) celokupno Hristovo delo u konkretnom vremenu, dakle apostolsku zapovest

predatu Crkvi: "Jer ja primih od Gospoda ono sto vam i predadoh" (1. Kor.

11,23), ili kao "vjeru koja je data svetima jedanput za svagda" (Juda 3);

b)nacin prenosenja bozanskog otkrivenja u vremenu preko Crkve (1. Tim. 6,20);

ovo prenosenje nije prosto prelazenje jednog nasledja ili hronologije sa

jedne generacije na drugu, nego prejemstvo u kojem Crkva jednovremeno i

nastavlja i obnavlja pocetnu veru (Jn. 16,13). U tom smislu, Predanje nije

drugi izvor otkrivenja, pored Svetog Pisma, nego njegovo stalno nacelo,

kriterijum i posrednik. Sveto Pismo i Predanje sacinjavaju jednu tkaninu ili

dva kraka jedne reke, a ne dve sukcesivne verige jednog lanca.

Evo nekoliko glavnih aspekata pravoslavnog ucenja o Predanju:

1) Kao sto svedoci Sveti Apostol Jovan Bogoslov u svom Evandjelju (20,30;

21,25), usmena propoved prethodila je pisanom Evandjelju. Sveti Apostol

Pavle svedoci da su usmeno Predanje i novozavetni spisi postali realni

sadrzaji u zivotu prvih hriscanskih zajednica: "Tako, dakle, braco, stojte

cvrsto i drzite predanja kojima ste nauceni, bilo nasom rijecju, bilo

poslanicom" (2. Sol. 2,15). Predanje prethodi Svetome Pismu - otuda i

njegova vaznost. Tako po Svetom Vasiliju Velikom, nacelo drevnosti ili

starine treba da se posmatra sa najvecom paznjom. Kontekst Predanja jeste

kontekst istorije Spasenja, a to znaci da su Apostoli, njihovi ucenici i

njihovi naslednici stavljeni u prostor delanja Svetoga Duha, i to u Crkvi.

Pravoslavna Crkva daje osobitu vaznost ulozi prenosenja Predanja i ciniocima

koji u tome saradjuju: Apostoli, propovednici, episkopi, oci, zajednice itd.

2) Prvobitno apostolsko Predanje potvrdjuje Novi Zavet. Jedanput utvrdjeno

napismeno, Crkva se izjasnila u njegovu korist ustanovivsi mu oblik i smisao

kao Svetome Pismu koje, tako, postaje konacno za sledece vekove. Sveti

Irinej govori o Predanju kao "ipotesis"; Pisama, odnosno ciniocu koji daje

smisao i jedinstvo napisanoj blagovesti. Svi Oci Crkve i Vaseljenski Sabori

slazu se da novozavetno Predanje ima normativan karakter i da je u njemu

sabrano i iskazano iskustvo zajednica u Jerusalimu i prvih apostolskih

zajednica. Novi Zavet ima neponistiv karakter i neizmenjiv oblik, mada on ne

iscrpljuje prvobitno apostolsko Predanje. U tom smislu Sveti Atanasije kaze

da su "Sveta i bogomnadahnuta Pisma dovoljna za ispovedanje istine" (Protiv

Jelina I, 3, R.O. XXV, 4).

3) Pravoslavni, dinamicki i stvaralacki karakter Predanja dolazi ne samo od

sposobnosti i nuznosti Crkve da stalno i

neprekidno tumaci Sveto Pismo, nego prevashodno otuda sto Sveti Duh otkriva

u svakom vremenu zrak nade. Ne formulisuci neku teoriju razvoja doktrine,

koja ima za osnov mehanicku teoriju o otkrivenju, Pravoslavna Crkva priznala

je da postoji stvaralacko produbljivanje i primenjivanje Predanja. Odatle

proishode i nova osvetljavanja starih dogmi: manifestovanje Svetoga Duha,

nestvorenih bozanskih energija, on-toloski aspekt Spasenja, kult Bogorodice,

kult svetitelja, vaznost pokajanja i posta.

4) Slivanje ili slaganje Predanja i istorije Spasenja - jer Crkva treba da uvede

blagu vest u

razlicite situacije, kulturne i drustvene. Oblici Predanja vezani su za

zivot Crkve: "apostolski" oblik, kojim se obezbedjuje neprekidno povezivanje

svega od pocetka: "A i ja tebi kazem da si ti Petar i na tome kamenu

sazidacu Crkvu svoju" (Mt. 16,18); "istorijski" oblik, kojim se obezbedjuje

kulturna kontekstualnost i teoloska raznovrsnost poruke Jevandjelja.

5) Crkva je nepogresiva jer ispoveda Istinu koja je dar Svetoga Duha. Ucenje je

pravoslavno ne zbog toga sto ga episkopat predlaze, nego zato sto je

zajamceno svescu Crkve u kojoj se iskazuje svedocanstvo Svetoga Duha.

Apostolsko prejemstvo nije automatski nepogresivo; postoje episkopi koji

nisu u konsenzusu Predanja. Ili, na primer, nije pravoslavan svaki detalj u

Ispovedanjima XVII veka. Zato je Sveti Maksim Ispovednik odbio da se

pricesti sa episkopima koji su potpisali monotelitsku odluku rekavsi: "Ako

se svi budu pricestili sa jeresi, ja se necu pricestiti". U tom smislu,

Predanje ostaje kriterijum kako se treba odnositi prema svakoj instituciji

sa uciteljskim karakterom i prema svakom dogmatskom tekstu.

6) Saborske odluke episkopata, to jest dogmati sedam Vaseljenskih Sabora, ne

predstavljaju neki spoljnji kriterijum vere jer doktrinarni autoritet ne

igra neku bitnu ulogu ako ga ne odobri ili ne prihvati svest Crkve.

Medjutim, ne treba da se mesa dogmatski razvoj sa procesom formulisanja ili

doktrinarnog uoblicavanja ucenja. Pravoslavna Crkva dala je veliku vaznost

li" turgijskom predanju i iskustvu Svetih, u kojima se cuvaju mnoga ucenja

koja nisu odmah primila saborsko uoblicenje i dobili saborsku verifikaciju,

kao sto je slucaj sa Tajnama ili sa pretvaranjem evharistijskih darova.

Govoreci o bogosluzbenim Predanjima, Sveti Vasilije kaze: "Medju dogmatima i

poukama sacuvanim u Crkvi, nekb imamo iz pisanog ucenja, a druge smo primili

iz apostolskog Predanja, tajanstveno predatih; ali, i jedna i druga imaju

istu silu" (0 Svetome Duhu, gl. 18).

***

Protestantske konfesije razradile su koncepciju o dovoljnosti Svetog

Pisma, tvrdeci da samo ono ima autoritet reci Bozije, pa stoga za

identifikovanje bozanske istine ne postoji drugi kriterijum osim Biblije. Ta

koncepcija zasnovana je na sledecim tvrdnjama:

Crkva ne prima ucenje van Pisma, jer je ono nepresusan izvor otkrivenja, vazniji

i snazniji od Predanja. Samo ono sto se tvrdi i nalazi u Bibliji valjano je za

veru. Predanje je samo sporedan izvor za veru. Biblija je dovoljna za spasenje

jer ona ne samo da ima autoritet reci Bozije nego je i sredstvo prenosenja

blagodati; Bibli-ja je medij kroz koji sada Hristos govori vernima

Ne treba zaboraviti da u samom Svetom Pismu ne-ma osnove za teoriju o

dovoljnosti zapisane Bozije reci. Doduse, Sveto Pismo ima normativni autoritet

za Crkvu i Predanje; ali sama Crkva je odabrala biblijske knjige i ona

nepogresivo tumaci Sveto Pismo. Sveto Pismo istovremeno ispoveda da je Crkva

nepogresiva.

Suprotan stav protestantskoj tezi zastupa starija rimokatolicka teologija, u

kojoj se Predanje javlja kao nacelo samo po sebi, kao nezavistan izvor

otkrivenja kojim su obuhvacene istine koje se ne nalaze u Svetom Pismu. Zato za

nove dogme, koje nepogresivi magisterij pape moze da formulise, nije neizostavno

potrebna potvrda Svetog Pisma. Teologija pretpostavlja apostolsko poreklo

doktrina koje nemaju eksplicitno otkriven i utvrdjen temelj u Svetom Pismu.

Pogresna strana ovog stava sastoji se u tome sto Sveto Predanje ne moze primiti

ona nebiblijska ucenja koja se ne bi, makar u osnovi, nalazila u otkrivenim

istinama koje se cuvaju u Crkvi, u Predanju, i koja se ne nalaze u Svetom Pismu

makar u "joti i crtici". Ucenje vere ne nalazi se iskljucivo u Svetom Predanju.

Svako dogmatsko ucenje treba da ima temelj i koren kako u Svetom Pismu tako i u

Svetom Predanju.

Naravno, medju hriscanskim Crkvama postoje i zajednicki elementi, koji mogu da

budu cvrsta osnova za buduce rasprave o odnosu Pisma i Predanja. Na primer,

autoritet Svetog Pisma prihvata cela Crkva. Sve konfesije uce da je Sveto Pismo

rec Bozija, da se Bog otkriva u njemu, da ono sadrzi nadahnuta svedocanstva o

spasonosnim delima koja je ucinio Isus Hristos. Zatim, sve Crkve, u vidu triju

velikih tradicija, prihva-taju da Sveto Pismo treba da se shvati u kontekstu

vere Crkve ili Predanja uopsteno. Prema tome, one priznaju da je Biblija bila

preneta ili predata Crkvom, te da u tom predavanju Tradicija ili Predanje ima

funkciju tumacenja.

Na kraju, Crkve bilo koje konfesionalne tradicije priznaju vaseljenski karakter

Nikejsko-carigradskog 'Simvola vere, u kojem ne vide novu veru, nego ispovedanje

koje je u kratkom i potpunom obliku sublimisalo drevnu veru Crkve.

U ekumenskim raspravama poslednjeg vremena neki su aspekti Predanja bili

istaknuti i prihvaceni kao problemi koji treba da se razjasne i preciziraju na

pla-nu sadrzaja i izrazavanja Predanja. Evo nekoliko tema koje se predlazu:

- Novo evoluiranje kontinuiteta i raznolikosti u Predanju. Neke su Crkve previse

objedinile raznolikost Novog Zaveta, druge su previse razjedinile jedinstvo

Novog Zaveta;

- Erminevticko, istorijsko i tekstualno razradjivanje dogme, u smislu da

kontekstualnost pretpostavlja osporavanje drevnih dogmata, prema kojima

pravoslavna teologija pretenduje da napravi razliku izmedju studije evoluiranja

dogmi vere i tekstova kao takvih;

- Ovrednosnjivanje novih funkcija Predanja - kao Tradicije ili Predanja - posto

se usred jedne iste zajednice pojavilo mnostvo pozicija i drustvenih opcija koje

polaze od jednog i istog biblijskog osnova; prorocka uloga Svetoga Duha u zivotu

Crkve i karakter Predanja kao istorijskog dogadjaja.

Jer, blagodat propovedanja donosase bozanski zivot i novo sluzenje,

razlicito od zakonskog, i ucenje za dusu, koja je cini da se oslobodi od

tela dragovoljno i licnom odlukom, kao i bozansko rodjenje od drugog izvora.

I bas zbog toga oni kojima je poverena sluzba propovedanja imadjahu potrebu

za celom recju ucenja Onoga koji ih je poslao. Pa ako ne izgledaju nekome

skrupuloznije nego sto treba, svaka rec bozanske zaiovesti imadjase potrebu

za ucenjem i otkrivenjem koja ce joj odrediti nacin na koji treba da se

ispuni. Jer se ni u kom slucaju ne nalazi neko koji bi poznavao nacin

primene neke reci, bez onoga koji je izgovorio tu rec. Znajuci to i cuveni

Petar, posto je primio od Gospoda zaiovest propovedanja medju narodima, nije

posao na delo, nego je cekao da nauci nacin primene zapovesti od Onoga koji

mu je zapovest dao. (Sveti Maksim Ispovednik, Odgovori Talasiju, 27, Rum.

filok. tom III, str. 100-101).

Iz knjige:

Protojerej dr. Jovan Brija: Recnik Pravoslavne teologije,

prevod sa rumunskog: episkop istocno-americki G. G. Mitrofan