Svjetlana Rašić o nacionalnom identitetu, jeziku, crkvi, istoriji (Eksvajer)

[Јаков.]

U jednom od poslednjih brojeva Eskvajera, Svjetlana Rašić je napisala izuzetan tekst o srpskom identitetu. O Evropi, o svim onim našim zabludama i bekstvima. Odavno nisam se suštinski složio sa nečijim viđenjem i tekstom kao sa ovim Svjetlaninim.

Delove ću preneti u boji..

SVI NAŠI IDENTITETI

Prvo da vidimo šta je lični a šta grupni identitet.

 

Afirmacija ličnog identiteta jedna je od najvažnijih tekovina demokratskih društava. Slobodno biće gradi svoju ličnost u interakciji s drugima, prevazilazeći ograničenja data rođenjem i socijalnim nasleđivanjem. Pritom su značajni brojni aspekti njegovog identiteta - polni, fizički, intelektualni, porodični, bračni, profesionalni, kulturni, obrazovni. U delove ličnog identiteta spadaju i ime i prezime, nadimak, rukopis, stil odevanja, rečnik, temperament, karakterne osobine.

Za razliku od ličnog grupni identitet, najčešće predstavlja samo stepenicu u razvoju ličnosti i obično se vezuje za adolescentno doba i nesigurnosti koje ga prate. Otuda potreba da se bude deo navijačke ekipe omiljenog sportskog tima, beskompromisni fan određenog muzičkog žanra ili, u drastičnijim slučajevima, "uvaženi" član ulične bande.

....

Zatim se autorka dotakla jezika

Ono što se u domaćoj teoriji standardno smatra temeljom nacionalnog identiteta je spoj etničke, kulturološke, isotrijske i religijske komponente. Imajući u vidu učestalost upozorenja njegovih samozvanih čuvara o opasnostima koje vrebaju sa svih strana, stiče se utisak da nam je nacionalni identitet u stanju hronično lošeg imuniteta - poput sunđera porozan na tuđe uticaje, osetljiviji od paučine i bespomoćan kao novorođenče kome su neophodne celodnevna briga i nega.

Logična pitanja koja se nameću su - po čemu je naš kolektivni identitet tako poseban i važan da se nad njim danonoćno strepi, koji su mu glavni sastavni delovi, zašto smo tako nesigurni u njegovu stabilnost, te kako se drugi narodi odnose prema svom kolektivnom identitetu. Za zagovornike "škole mišljenja" da je srpski jezik deo identiteta bez kojeg bi opstanak nacije bio doveden u pitanje lako je naći sijaset protivargumenata. Recimo, kako objasniti da je nacija "preživela" iako joj je jezik kojim se govorilo pre jedva 160 godina, odnosno do Vukove reforme, danas potpuno nerazumljiv? Takođe veoma je diskutabilno koliki se deo lingvističkog nasleđa može smatrati izvornom nacionalnom svojinom, s obzirom na postojanje hiljada turcizama za koje ne postoje domaći sinonimi. Tome treba dodati i stotine anglicizama u svakodnevnoj upotrebi, pa je utoliko apsurdnije što "kerberski" nastrojenim jezičkim čistuncima smeta jedino šačica sasvim razumljivih kroatizama koji su se spontano zadržali u javnom životu nakon raspada zajedničke države.

Uzgred, da je etnički čist jezik tako važan čuvar nacionalnog identiteta, ne bi slavni car Dušan računao u "tisućama" i u svom Zakoniku mesece označavao sa "siječanj", "veljača", "ožujak" itd., niti bi Ilija Garašanin u "Načertaniju" koristio "nepoćudni" termin "dragovoljno". Zbog svega pomenutog jezičke talibane bi trebalo češće podsećati da je osnovna funkcija jezika međusobno sporazumevanje. Nekada je svako pleme imalo svoj jezik, da bi migracije i mešanja s drugima doveli do jezičkog preplitanja i stapanja, pa su neki jezici vremenom nestajali, a drugi nastajali.

Latinski je u vreme Rimskog carstva smatran maternjim jezikom kod brojnih evropskih naroda, da bi krajem 18. veka bio napušten i od samih Italijana, što nimalo nije okrnjilo njihov nacionalni identitet.

Iako poznati kao "prilježni" čuvari nacionalnih tradicija, Škoti ni najdosledniju dvojezičnost u javnoj upotrebi nisu doživeli kao dovoljan motiv da nauče maternji jezik, pa je danas jedva moguće naći nekoga ko se njime služi. Slična je sudbina i irskog jezika, kojim govori još samo izvestan broj stanovnika ruralnih područja zemlje. No, ni jednom ni drugom narodu zbog toga ne preti izumiranje. Dok u Švajcarskoj ravnopravno koegzistiraju četiri jezika, u Sjedinjenim Američkim Državama nijedan jezik nema povlašćen, službeni status na federalnom nivou.

Niko ne moži osporiti milijardi Kineza da su očuvali svoj nacionalni identitet, uprkos korišćenju mnogobrojnih, međusobno potpuno nerazumljivih dijalekata, zbog čega je sprazumevanje izvodljivo jedino putem tradicionalnog, "slikovnog" pisma.

Danas ulogu univerzalnog jezika, kao što je nekada bio latinski, ima engleski, kojeg maternjim smatra nekoliko velikih svetskih nacija a da ga nijedna od njih ne "knjiži" kao ekskluzivni deo svog nacionalnog identiteta. Ni naša prekookeanska crkvena dijaspora ne deli domaće paranoidno dušebrižništvo nad jezikom kao prevažnim delom nacionalnog identiteta, pa se u brojnim hramovima, iz praktičnih razloga, služba već odavno obavlja na domicilnom engleskom. O tome da li je ćirilica, kao službeno pismo, nesporni deo nacionalnog identiteta takođe bi se dalo diskutovati. Činjenica je da uprkos pokušajima tradicionalista da "latiničarima" imputiraju nedostatak nacionalne svesti, broj poklonika ćirilice ne beleži primetniji rast, posebno među korisnicima kompjuterske tehnike.

Grafička industrija ima svoje, sasvim razumljive, razloge za izbegavanje ćirilice. S jedne strane, to je veća tržišna prijemčivost latiničnih izdanja u regionu, a s druge troškovi štampanja, koji su, zbog zahtevnije "likovne" strukture ćiriličnih slovnih znakova, viši za oko jednu petinu. Ćirilica, iz praktičnih razloga, nije omiljena ni u marketing sektoru, budući da je većina izvoznih firmi orijentisana na zapadna tržišta.

Da je komunikativnost pisma sa širim okruženjem mnogo važnija od nacionalnog sentimenta prema tom obliku kulturnog nasleđa, pokazali su i naši pravoslavni susedi Rumuni, prelazeći sa ćirilice na latinicu pre više od vek i po. (nekako mi je promaklo da su Rumuni ikada koristili ćirilicu!!! ) Takođe, veliki turski reformator Kemal Ataturk prekinuo je u svojoj zemlji viševekovnu tradiciju upotrebe arapskog pisma uvodeći latinicu.

Nažalost, ono što ostrašćenim braniocima ćirilice neprestano promiče "ispod radara" jeste da dvopismenost nipošto ne može ugroziti nacionalni identitet koliko, još uvek neiskorenjena nepismenost stanovništva, kao i da latinica nije nikakvo "okupatorsko" nasleđe, već civilizacijska tekovina koja obogaćuje nacionalnu kulturu.

Sve ovo bi moglo da se kaže i za upotrebu crkvenoslovenskog na službi. (moj komentar).

Dalje se autorka Svjetlana Rašić dotakla Crkve, ali o tome ću docnije.

[Justina]

Svjetlana zna da bude i malo nezgodna, ali je beskrajno i duhovita, a najcesce ubode u "sridu".

Ona pise i na drugim mestima, zna nekada i da pretera, ali se i ja uglavnom slazem sa njenim pisanijem.

[Ћириличар]

jezičke talibane

Осјећам се прозваним

[Јаков.]

nastavljam...ovaj deo o Crkvi će verovatno mnoge naljutiti

 

Ako pitate domaće duhovnike, bez zadrške će vam označiti Crkvu kao najvažniju instituciju za očuvanje nacionalnog identiteta, uz neizostavnu napomenu da je pomenuti identitet brana kulturnom porobljavanju koje, nadalje, vodi ekonomskom porobljavanju. A zla koja se, po njihovom mišljenju, decenijama ostrvljuju na ranjivu narodnu dušu su mnogobrojna - komunizam, globalizam, tabloidna štampa, društvene internet mreže, opskurni rijaliti TV programi itd.

Ovu teoriju lako demantuje statistika, koja pokazuje da su najmoćnije i najprosperitetnije zemlje sveta upravo one u kojima je religija dosledno smeštena u sferu privatnosti, a Crkva jasno odvojena od države, uz slobodno egzistiranje svih konfesija, od kojih nijedna nema privilegovan status bez obzira na brojnost.

Švajcarskom nacionalnom identitetu nimalo ne smeta što je zemlja gotovo fifti-fifti podeljena na pripadnike dveju konfesija - katoličke i protestantske, niti Amerikance brine što im je pastva razdrobljena na dvadesetak religijskih zajednica i neutvrđen broj kultova. Poklonika živopisne Maradonine crkve u Argentini ima više od sto hiljada, ali nikome na pada na pamet da ljubav prema svom fudbalskom "bogu" dovodi u vezu s nacionalnim identitetom. Isti je slučaj i sa fanovima tzv.Guglove crkve, koji ovaj popularni "svevideći i sveznajući" pretraživač smatraju najkraćim putem ka božanskom.

Ozbiljne države jačaju svoj identitet kroz privredni rast, pravnu sigurnost i stabilnost finansija, što je, svakako, racionalniji izbor od molitvi upućenih "nebu".

Uzgred, otužno zvuči proglašavati religiju lučonošom nacionalnog identiteta u zemlji u kojoj se "privrženost" hrišćanskim kanonima ponajčešće dokazuje gradnjom bogomolja novcem sumnjivog porekla, krstovima i brojanicama kao društveno poželjnim modnim detaljem i raskošnim slavskim trpezama .

Kultura jednog naroda, u svom najširem značenju, može da se smatra nespornim delom nacionalnog identiteta, pod uslovom da je dovoljno autentična i ukorenjena u narodnoj tradiciji. U srpskoj kulturi međ takve činioce bismo mogli uvrstiti: običaj porodične slave, poštovanje julijanskog kalendara o verskim praznicima, svadbene i pogrebne običaje, manastirsku arhitekturu i ikonografsku umetnost, izvornu muziku, lokalne narodne nošnje, nacionalnu kuhinju.

Pomenuti delovi kulturnog nasleđa uspeli su da, u najvećoj meri, očuvaju svoj izvorni oblik, uprkos viševekovnoj izloženosti uticajima kulture brojnih osvajača tokom istorije. Među zanimljivostima iz perioda turske okupacije istoričari beleže da je fes, kao deo garderobe, bio toliko omiljen kod domaćeg stanovništva da su na njega prišivali srpski grb. Takođe neretko se dešavalo da su srpske vlasti prilikom mobilizacije "seljake batinama prisiljavali da skinu fes i stave šajkaču na glavu".  

Fes je jako lepa kapa. Prava građanska, dok je šajkača ipak više vojnička. Kapa kao nacionalni identitet.. (ovo je moj dodatak Svjetlaninom tekstu). Beretka (mislim da nije francuska originalno, mogao bih da proverim) prihvaćena je od strane srpske vojske od 90-tih pa na ovamo. Čuvene "Crvene beretke" ostaće dugo u svesti srpskog naroda kao sinonim za državni teror i kriminal. Tako je bar pisano u novinama, a ono što je u novinama, mora da je tačno. Pre toga je vojska koristila "titovke" po uzoru na partizanske kape. Za razliku od šajkača, ove kape nisu prihvaćene kao narodne, već su bile isključivo vojne i službene.

Gledam sada koje se kape nose po Srbiji. Mislim da je najpopularniji onaj, da ga nazovem "engleski pab, kačket". Nosio je takav Del Boj u Mućkama, ponekad. Sve srbin do srbina sa tim kačketima. Jesu lepi. Ne vidim da se od 60-tih ijedan mlađi dohvatio šajkače, sem kroz sprdnju. Baš srpski.. Prema tome srbi nemaju svoju kapu... moda nije definitivno nacionalni identitet jer srbe baš briga šta će da nose. Što se mene tiče nek bude i jelek i anterija, pa mogu i oni sremački gaćeroni, samo da stoji etiketa Armani. 

[Justina]

Svjetlana  je iz Bosne

Udata za jednog Srbendu iz Srbadije, zena koja je prepametna, duhovita ( sto bas za zitelje iz Bosne nije

ni obaveza, a ni neka karakterna osobina), nema dlake na jeziku, lepo sve zapaza i vidi

pa tako i ovo i o kapama, pismu, verskoj ispovesti.