Питање оправдања смртне казне- Кривично право и морал

[shalom777]

У овом раду,малко сам се бавио питањем етичког оправдања примјене смртне казне на учиниоце кривичних дјела, као и неким општим питањима односом Кривичног права и морала: :smiley:

1.UVOD

-Značaj razumijevanja odnosa prava i morala-

U društvenoj svakodnevnici, ali i u domenu teorije, zaista, teško je osporiti tvrđenje da su moral i pravo od izuzetnog značaja za formiranje i regulisanje odnosa unutar ljudske zajednice.

I za pravo,kao i za moral,može se reći da predstavljaju sisteme pravila na osnovu kojih se određuje, usmjerava i vrijednosno procijenjuje ljudsko ponašanje. Složeni karakter društvenih odnosa pokazuje da se moral i pravo teško mogu posmatrati kao dvije, u potpunosti zasebne i zaokruženje cijeline. I konkretni život(praksa) i teorija,saglasni su u tome da se usmjeravanje i procjenjivanje ljudskih postupaka putem prava i morala,na najadekvatniji način može predstaviti ako se pravo i moral postave u složeni kontekst njihovih odnosa. U teoriji, zaista, postoji više pogleda( t.j. teorija) o međusobnom odnosu prava i morala, bolje reći- o tome, u kojoj mjeri  pravo i moral, kao odvojeni normativni sistemi,  zajedno učestvuju u reguisanju ljudskog ponašanja , t.j. koliki uticaj imaju jedan na drugog, prilikom regulisanja složenih društvenih odnosa.

U teorji, ipak, pretežno preovladava mišljenje da između prava i morala,ne postoji ni radikalna suprotnost,ali ni potpuni identitet.  Ovakvo stanovište proizilaci iz teorije o polaritetu, koja treba da uoči ’’nijanse u relaciji moral-pravo, t.j. da otkrije bogato polje njihovog međusobnog dodirivanja, dopunjavanja, ali i odbijanja.’’

Pravilno shvatanje odnosa o relaciji pravo-moral od izuzetnog je značaja, prvenstveno, zbog same suštine prava, kao normativnog, u osnovi idealnog sistema.

Riječ je o tome, što pravo predstavlja regulisanje zajedničkog živots u cilju ostvarenja pravde. Pravo je ona stvarnost koja ima smisao da služi pravnoj vrijednosti, čiji je smisao ostvarenje ideje pravde. Pravo je stvarnost povezana sa vrijednošću. - odnosno, pravo je volja za pravdom. Pravda je,svakako, u uskoj vezi sa pitanjem morala.

Sasvim je opravdano shvatanje(ono je,šta više- i evidentno) da je odnos morala različit /t.j. više je ili manje u vezi/, sa pojedinim pozitivnopravnim granama. Ovo nikako ne znači da je je nekim granama pozitivnog prava, moral u potpunosti imanentan, ali teško se može osporiti stav da, primjera radi, nije jednak značaj i ’’upliv’’ etike u pogledu krivičnopravnog, odn., sa druge strane,  nekog  građanskopravnog regulisanja društvene stvarnosti.

U ovom radu, bavićemo se, upravo, pomenutim odnosom krivičnog prava i morala, t.j. moralnih shvatanja, u cilju razumijevanja značaja etičkih shvatanja prilikom regulisanja krivičnopravne materije.

Pitanje ovog odnosa je složeno,višestruko, i uvijek aktualno, kako u pravnoj teoriji,tako i prilikom primjene krivičnog prava.

2.KRIVIČNO PRAVO I MORAL

2.1. Uvod

- osnovni pojmovi odnosa krivičnog prava i morala-

Jedan od osnovnih pojmova krivičnog prava, krivično djelo, t.j. ono što je krivičnim pravom zabranjeno, inkriminisano-i u vezi s tim, za koje je predviđena odgovarajuća krivična sankcija, u sebi nosi brojna,karakteristična, filozofska pitanja i interesovanja: ko je nadležan da kažnjava drugog, za djelo koje je  ovaj počinio? U kojoj mjeri se,tim putem /primjenom sankcije/ krše lična prava učinioca? Da li je krivična sankcija legitimna, i koji su osnovi te (ne)legitimnosti? Koja je priroda krivične sankcije(resociajlizacija, specijalna i generalna prevencija, represija i sl.) ?

Zato, nije čudno što su najveći teoretičari krivičnog prava, bili, zapravo i pravni filozofi. Pomenimo, primjera radi, znamenitoga G. Radbruha, T. Živanovića, Lista i dr.

Iz ovih pitanja evidentno je koliko je pomenuti institut ,krivično djelo, usko povezan sa pojmom morala. Postoje tri osnova koja govore kako bi ovaj odnos /imeđu etike i krivičnog prava/ trebalo urediti.

Najčešće zastupljeno je prvo stanovište Po njemu, krivično pravo bi trebalo da obuhvati etički minimum , t.j. krivična djela bi istovremeno trebala da predstavljaju najteže povrede morala. ’’To su dva kruga koja se sjeku, koji imaju jednu zajedničku površinu, ali svaki od njih ima i površinu koja mu je svojstvena.’’

Drugo shvatanje govori da bi krivično pravo trebalo biti neutralno u odnosu na moral.

U skladu sa trećim stanovištem, treba istaći da,po ovome, krivično pravo ne bi trebalo da se zadovolji time da odražava samo elementarne i minimalne moralne  norme, nego da ide i dalje, pružajući zaštitu moralnim shvatanjima, i da čak razvija i nove moralne vrijednosti.

Svakako da je opravdano stanovište da krivično pravo i moral imaju dodirnih shvatanja,pa čak i sličnosti. Naime, i moral, baš kao i krivično pravo, obavlja zaštitnu funkciju, t.j. ima za predmet svog djelovanja neki objekt zaštite, neko dobro koje štiti od mogućeg ugrožavanja ili povrede. Međutim, ovdje-kada je u pitanju zaštitna funkcija, odnos izemeđu krivičnog prava i morala ovdje -prestaje. Naime, moral za zaštitno dobro često ima neki neodređen, ponekad i iracionalni objekat.  Dalje, moralna pravila često se zasnivaju na iracionalnim razlozima, što je sušta suprotnost osnovama krivičnog prava, koje je racionalni normativni sistem. To je jedan od razloga, što moralne norme ne zahtijevaju opravdanje, da bi bile predmet ljudskog poštovanja,što i nije slučaj za krivično pravo. Naime, pitanja o legitivnosti krivičnopravnih normi je stalno aktuelno.

Izuzetno interesantna odrednica,a koja razdvaja prirodu krivičnog prava i morala, jeste u tome što  moral često ističe unutrašnju stranu ljudskog ponašanja, dok krivično pravo ističe-spoljnu, t.j. krivično pravo(ali i pravo uopšte) više naglašava potrebu da se ne vrše neodobravana ponašanja, nego da se preduzima nešto pozitivno, dok moral ’’zahtjeva ne samo da se uzdržimo od neodobravanih ponašanja, nego i da djelamo.’’

Krvičnopravno iskustvo, međutim, ipak zna i za unutrašnje ponašanje, koje je često pravno relevantno,kako po tome što je unutrašnje ponašanje, koje tu spada,mjerodavno za pravno tretiranje nekog spoljašnjeg ponašanja,kao i po tome da je unutrašnje ponašanje,samo za sebe, u stanju da izazove pravna dejstva(npr duševno ugrožavanje zdravlja nekog djeteta, može da dovede do naloga za stavljanje tog djeteta pod starateljstvo.)

Ono što treba naglasiti jeste da,dakle, ne postoji oblast unutrašnjeg i spoljašnjeg ponašanja koja se ne bi mogla podvrgnuti kako moralnom,tako i krivičnopravnom vrednovanju. Gdje je,onda, razlika između morala, koje se usresređuje na unutrašnje ponašanje, i (krivičnog) prava- koje reguliše, t.j. ima prevashodno značaja za spoljašnje ponašanje? Riječ je,zapravo, u ’’usmjerenosti njihovih interesa ’’: za spoljašnje ponašanje, moral se interesuje ukoliko ono povređuje neko unutrašnje ponašanje, dok unutrašnje ponašanje stupa u predmet interesovanja krivičnog prava-samo ukoliko se od njega može očekivati neko spoljašnje ponašanje(kao u prethodnom primjeru)

Ono što je neophodno usvojiti jeste da, dakle, nije moguće(ni opravdano) povući oštru crtu između krivičnog prava i morala- oni, pod određenim okolnostima(kao u prethodnom objašnjenju) mogu imati zajednički objekt zaštite , t.j. ukoliko i moral, i pravo, vršeći zaštitnu funkciju, zasebno, štite identični objekt zaštite.

Iz ovog razloga, široko je prihvaćeno stanovište koje odnos krivičnog prava i morala, figurativno prikazuje kao odnos dva kruga koji se sjeku. To znači,kao što je ranije istaknuto, da jedan dio ponašanja  istovremeno i krivično djelo i moralni prestup, imajući u vidu sve specifične razlike (ali i sličnosti) koje postoje između ova dva normativna sistema.

[shalom777]

Sa druge strane, sasvim se opravdano nameće pitanje u vezi toga, u kojoj mjeri moralna shvatanja utiču na vrednovanje objekta krivičnopravne zaštite i koliko ih treba uzimati  u obzir prilikom određivanja granica krivičnog prava.

Prvo, činjenica je da moral može obrazložiti obavezujući snagu krivičnog prava(=da mu da legitimnost). On naznačuje pravo i pravdu kao kao moralne zadatke,ali utvrđivanje njihove sadržine prepušta krivičnopravnom zakonodavstvu.

To znači da ponašanje koje nije, istovremeno, i moralni prestup(imajući u vidu specifičnu ekstezivnost morala), t.j. koje nije predmet moralne osobe- nije opravdano propisivati kao krivično djelo, t.j. prepuštati ga krivičnopravnom regulisanju. 

Mora se poći od minimalnih moralnih vrijednosti koje prihvata ogromna većina ljudi,t.j. od moralnih shvatanja koja osuđuju povrede osnovnih dobara čovjeka kao što su: život,sloboda,dostojanstvo.  Jedino u tom slučaju, krivičnopravna represija će imati moralnu podršku ,t.j. same moralne zabrane djeluju da se takva ponašanja ne vrše.

Naravno, ovo određenje ne treba shvatiti apsolutno, i kao jedino dovoljno: naime, postojanje moralnog prestupa za inkriminisanje nekog ponašanja jeste nužno,ali svakako, ne i dovoljno da se to ponašanje inkriminiše.

Takođe, moguća je sličnost(odnosno zavisnost i u drugom smjeru): krivično pravo,naravno, ne može težiti da služi moralu , ostvarenju moralnih obaveza, time što će ih snabdjeti-zaštititi sankcijom, jer moralna norma se ispunjava-ostvaruje isključivo dobrovoljno (o čemu je bilo riječi ranije), nikako imperativno. Ipak, pravo može da omogući moral, t.j. da snadbije ličnosti subjektivnim pravima da ispunjavaju svoje moralne dužnosti.(t.j. pojedinac ima pravo da ispuni moralne norme koje smatra za legitimne,koje prihvata, i pravo mu pruža zaštitu da ih ispunjava bez ometanja od strane nekih trećih lica, društva ili države.).

Izlaganje o ovom, opštem pojmu odnosa krivičnog prava i morala, i značaja istog, valja završiti zanimljivom, jednostavnom a istovremeno sveobuhvatnoj definiciji koju je sastavio I.  Kant, pokušavajući da nađe pravo riješenje za ispravno shvatanje ovog-uvijek aktuelnog problema:

‘’Moral zahtjeva- moralnost, pravo, samo- legalnost.’’ 

Rezimirajmo- ne treba težiti moralizaciji krivičnog prava, niti juridizaciji morala. . Riječ je o sasvim odvojenim sistemima, koji-svaki za sebe, na svoj način i u skladu sa svojim specifičnostima, vrše funkciju regulisanja ljudskog ponašanja i društvenih odnosa. Na neki način, može se reći, da je ovako složen odnos prava i morala, donekle posljedica i izuzetno složenih društvenih odnosa,  koje ova dva sistema regulišu.

2.2. Krivično djelo i moral

Da bi se neko ponašanje moglo kvalifikovati kao krivično djelo, da bi bilo inkriminisano(-krivičnim pavom zabranjeno i zaštićeno) moraju se kumulativno ispuniti određeni uslovi. Naime, neophodni elementi opšteg pojma krivičnog djela su: (1) postojanje radnje krivičnog djela, (2) predviđenost djela u zakonu, (3) protivpravnost, i (4) krivica.  Kada se pomenuti elementi ispune, riječ je o krivičnom djelu, i na učinioca se, nakon krivičnog postupka, primjenjuje zakonom propisana krivična sankcija.

Kada su ostvareni svi elementi krivičnog djela, opravdanost krivične primjene sankcije se ne bi trebala dovoditi u pitanje. Nakon što se utvrdi postojanje radnje, zatim- utvrđivanje predviđenosti izvršenog djela u zakonu, utvrđivanje  protivpravnost(odn. eventualni osnovi isklju;enja protivpravnosti)-  prelazi se na posotojanje krivice učinioca, kao svojevrsnog subjektivnog odnosa prema učinjenom djelu. Nakon potvrđivanja ispunjenosti svih ovih elemenata, govorimo o potpunom pojmu krivičnog djela, i pokreće se,kao što je pomenuto, krivični postupak, t.j. kreće se sa primjenom krivičnopravne norme, propisane u zakonu.

Međutim, posebna situacija, o kojoj se raspravlja u teoriji i koja je donekle sporna , jeste primjena krivičnopravne norma na ponašanja koja su ispunila sva obilježja krivičnog djela(postojanje radnje,predviđenosti u zakonu, protivprvnosti), osim elementa- krivice učinioca. Naime, roječ je o tzv. objektivnom shvatanju krivičnog djela, odn. radi se o nepotpunom pojmu krivičnog djela(kome nedostaje element krivice.)

Pitanje primjene krivičnih sankcija na ovakvog učinioca(ako se uopšte može i govoriti o učiniocu krivičnog djela u potpunom smislu), sasvim se opravdano nameće, i, logično je, u uskoj je vezi sa moralom.

Da li je opravdano na ovakvog učinioca primjeniti krivičnu sankciju? Ukoliko osoba koja je ispunila elemente krivičnog djela,a nije krivo za učinjeno djelo(npr postoji neki od osnova isključenja krivice- pravna ili stvarna zabluda, vis absoluta , i td), da li se na takvog ‘učinioca’ mogu i trebaju primjeniti zakonom propisane krivične sankcije, za djelo koje je počinjeno?

Smatram da je ovo pitanje izuzetno interesantno i značajno, te će u narednim redovima o njemu biti riječi.  Objektivna odgovornost u krivičnom pravu otvara, kao što je navedeno, nekoliko veoma važnih pitanja, sa stanovišta odnosa krivičnog prava i morala. Zaista, nije sve jedno primjeniti neku od krivičnih sankcija(npr oduzimanje života, konfiskacija imovine, teške kazne zatvora) osobi koja,iz nekih razloga nema subjektivni,psihički odnos prema djeluje koje je počinila.

3.OBJEKTIVNA ODGOVORNOST U KRIVIČNOM PRAVU

Opšte je prihvaćen stva da objektivna odgovornost u krivičnom pravu ne postoji, ili da bar ne bi trebala da postoji. Najprije treba odgovoriti na pitanje zbog čega se smatra da je objektivna odgovornost u krivičnom pravu nedopustiva.

Razlozi za ovakav stav treba tražiti u moralnoj sferi. Pitanje koje iz ove sfere proizilazi jeste: kako da nekoga osudimo, a ne možemo ga proglasiti krivim?! Odnosno, kako nekoga možemo proglasiti krivično odgovornim, a ne možemo ga proglasiti krivim? Radi se o tome što sticaj objektivnih okolnosti na koje on nije mogao uticati bio takav,da je doveo do negativnih posljedica, ili: ’’objektivno nije mogao upravljati tokom događaja.’’ ,

Upravo posmatrajući problem s moralnih osnova,  dolazimo do zaključka da je besmisleno kažnjavati nekoga ko nije imao slobodu volje da nešto preduzme, odnosno da ne preduzme. Ako bi to tako bilo onda bismo mogli doći u situaciju da, na primjer, osoba koja je bila prinuđenja ili prisiljena da uradi nešto što je zabranjeno, a koja to nije htjela,  bude krivičnopravno odgovorna. Bila bi krivičnopravno odgovorna i ona osoba koje je bila samo oruđe za izvršenje nekog krivičnog djela.(tzv. posredni izvršilac.)

Suštinski, problemi subjektivne odgovornosti u krivičnom pravu,ali i uopšte, direktno se vezuju za problematiku slobode,odn. neslobode volje.(t.j. determinizma, ili indeterminizma). U tom smislu, može biti kriv samo onaj  učinilac koji je se svjesno i voljno  opredijelio na određenu aktivnost(izvršio krivično djelo), koja je društveno relevantna- t.j. koja je od značaja za širu grupu ljudi,(-društvo.)

Takođe, nameće se pitanje:kako kazniti osobu koja nije imala nikakvog izbora, odn. usljed bioloških, ili nekih drugih faktora, nije mogao da upravlja djelom, te to djelo nije ’’njegovo’’, u pravom smislu te riječi.(Npr., kako kazniti duševnog bolesnika?) Njemu se mogu propisati mjere bezbjednosti, skloniti ga u zdravstvenu ustanovu, zaštititi društvo od njegovih postupaka(i opasnosti),ali svakako da bi bilo besmisleno, i nemoralno kažnjavati ga, jer on, zapravo, i nije svjestan kazne- kao društveno- etičkog prijekora, i šta se kaznom želi postići.

U svakom slučaju, kazna je uvijek jedna moralna pouka i jedan vid vaspitnog djelovanja. Neko se ne kažnjava samo radi djela koje je počinio, već i radi toga da bi se on,ali ne samo on, u vaspitno-moralnom smislu, prekorio. Upravo se stoga postavlja pitanje kakav je to prijekor,kakva je to pouka i poruka, ako kažnjavamo onoga ko nije kriv. Ut to, treba

[shalom777]

imati u vidu da sama nastala posljedica, vrlo često može nemati ni pozitivnu, ni negativnu, moralnu konotaciju, ukoliko se sagleda u kontekstu onoga što je učinilac želio, htio, mislio ili namjeravao.

Ukoliko bi se kažnjavalo na bazi striktne objektivnosti, često bi se dolazilo do apsurda: da se kažnjavaju, na primjer, elementarne nepogode, ’više sile’, elektricitet u prirodi i sl Radi se o tome, što brojne posljedice u prirodi nastaju upravo van ljudske moći da ih izazove, t.j. one kojima se uzročnost ljudskog ponašanja nikako ne može pripisati.

Kao što je dakle, kažnjavanje više sile ili prirodnih nepogoda-apsurdno, tako je neizvodljivo(a u ovom slučaju, i moralno upitno) kažnjavati onoga koji nema svijesti o svojim djelima , niti mogućnosti da njima upravlja. Drugim riječima, nehumano je,na primjer, kažnjavati lice koje je neuračunljivo, ili djecu kada učine nešto što se objektivno može okarakterisati kao krivično djelo.

Sama krivična sankcija, kako je naglašeno, društveno je relevantna: izricajući istu određenom učiniocu, mi šaljemo poruku svim građanima- da se uzdrže od činjenja takvih djela. Kakvu, dakle, mi poruku šaljemo društvu ako kažnjavamo učinioca po osnovu objektivne odgovornosti?! Iz takvog kažnjavanja mogu proizići samo negativni stavovi ljudi, koji sve to mogu posmatrati kao napravdu .

Opet se, kako vidimo, vraćamo na ’teren’  opšteg odnosa između  krvičnog prava i morala. 

Iz gore izloženog mišljena o nelogičnosti i nemoralnosti objektivnog uračunavanja, zaključujemo: potpuno razdvajanje  krivičnog prava i morala nije nešto što je poželjno i prihvatljivo,  kao nešto što doprinosi  socijalnoj  stabilnosti  i pogotovo nešto  što  ima  preventivni  ’’značaj  sa stanovišta  društvene  borbe  protiv  kriminalnog, krivičnopravno  kažnjivog  ponašanja.’’

Nije bez značaja za ponoviti: ukoliko zakonodavac želi da njegovi stavovi ostvare cilj, mora praviti zakone u skladu sa opšte-usvojeni i opšte-prihvaćenim moralnim principima. Iako nije uvijek ono što je i opšte-prihvaćeno i moralno, a ni humano, ipak se teško moralna dimenzija prilikom oblikovanja krivičnog prava može zapostaviti. Krivica je,drugim riječima,  nešto što se u velikoj mjeri određuje,utvrđuje, kada se i ako se imaju u vidu odgovarajući socijalni i moralni kriterijumi.

Kazna, stoga, nije samo mjera pravedne odmazde(t.j. retribucija joj nije jedina socijalna fukcija), mjera generalne prevencije, pa ni specijalne,  ona je i mjera učvršćivanja društvenog morala.  Zato, ponoviću, apsolutno je neopravdano kažnjavati lice, kome se krivica ne može pripisati. To iz razloga jer je krivica u sebi sadrži neodvojivu moralnu komponentu.

Iz gore izloženog,  da se izvesti jasan zaključak: svako stanovište koje pribjegava objektivnoj krivičnoj odgovornosti, u koliziji je sa osnovnim ciljevima krivičnog prava, koje ovo obavlja u društvu, pije svega u odnosu na borbu protiv kriminaliteta  drugih negativnih pojava u društvu.

4.SMRTNA KAZNA

-pitanje moralnog opravdanja i primjene smrtne kaze na učinioca-

Posebno interesantno pitanje, prilikom analize odnosa krivičnog prava i moralnog sistema, jeste pitanje smrtne kazne, koje je u posljednjim decenijama bilo izuzetno aktualno.

Slobodno se može reći da ne postoji ni jedan drugi problem u krivičnom pravu za koji su toliko zainteresovani najširi krugovi, ne samo pravnika, već i filozofa, etičara, psihologa, ljekara i drugih, veoma raznovrsnih struka.  Ovo prilično govori o značaju, ali i o ’kontroverznosti’ ovog krivičnopravnog načela. Njegov odnos sa moralom, prvenstveno, više je nego očigledan.

Moramo se vratiti na osnovno pitanje- ko ima pravo da kažnjava, i odakle izvodi to pravo(ius puniendi)?

Pitanje pravnog osnova kazne, zajedno sa pitanjem svrhe kazne, predstavlja jedno od prvih i najvažnijih pitanja. Pitanje pravnog osnova kazne je na prvom mjestu filozofski problem, a o tome najbolje svjedoči činjenica da su se ovim problemom u većoj meri bavili filozofi, nego pravnici. U teoriji krivičnog prava, pitanje pravnog osnova kazne, isto tako predstavlja važan problem kome se posvećuje mnogo pažnje.

Ovaj problem u uskoj je vezi sa samom prirodom krivične sankcije, odn. kazne,kao najkarakterističnije sankcije krivičnog prava. Ako kazna nije isključivo retributivna mjera, već ima za cilj resocijalizaciju učinioca(u određenom stepenu, uvažavajući sve specifičnosti koje resocijalizacija sa sobom nosi), i nosi moralnu pouku, poruku i prijekor koji je značajan sa cijelo društvo- kako sa ovim povezati primjenu smrtne kazne, gdje se učiniocu odizima život?

Pravo na život je  neotuđivo pravo čovjeka i ono koincidira sa šansom da se čovjek mijenja i popravlja. Polazeći od toga, zar smrtna kazna nije izraz nepovjerenja u mogućnost popravljanja čoveka, zar  nije u skladu s preventivnom funkcijom kazne,i    kaznom kao merom socijalizacije?

Upravo su ovo i argumenti koji kritičari smrtne kazne najčešće iznose.  Kao argumenat u prilog ukidanju smrtne kazne, ističe se da se ne može dokazati preventivni učinak smrtne kazne u odnosu prema najtežim djelima, da ona, naprotiv, u čovjeku pobuđuje niske instinkte. Posebno ako je ona apsolutno propisana, nije svrsishodna- zbog toga jer će učinilac takvog djela, a koji zna da ga za već učinjeno djelo čeka smrtna kazna nastaviti kriminalnu djelatnost pojačanom snagom i bez ikakvih obzira. Takođe, ističe se da protiv smrtne kazne govori mogućnost da ona bude pogrešno izrečena, te na taj način- organ koji primjenjuje pravo-sud, vrši krivično djelo ubistva prema nepravedno osuđenom licu.

Dakle, institut smrtne kazne vrlo je upitan sa stanovišta prirode i svrhe krivičnih sankcija, te samog osnovnog cilja i svrhe postojanja krivičnog prava.

Postoji mišljenje koje smrtnoj kazni daje opravdanje kroz stav da smrtna kazna predstavlja prijetnju građanima, zbog koje bi se oni suzdržavali od vršenja teških krivičnih djela za koje je ona predviđena. Dakle, država, kroz propisivanje i izricanje smrtne kazne,  strahom kod građana, pokušava da ih odvrati od vršenja krivičnih djela.

Koliko je ovaj stav opravdan i u skladu sa suštinom krivičnopravne zaštite?!

Vrlo se opravdano može postaviti pitanje: nije li potreba za plašenjem drugih, odraz vlastitog straha i nesigurnost u postavljene ciljeve i način njihovog ostvarenja. Snažan društveni poredak, stabilno i demokratsko društvo, nikada nije imalo razloga da plaši svoje državljane. Nasuprot, diktatorski režimi zbog straha od naroda imaju potrebu za zastrašivanjem. Sjetimo se samo  fašističkih vlada u Njemačkoj i Italiji,  za vrijeme SR Jugoslavije, a i sada Iraka, Irana, i Sudana gdje garniture na vlasti masovnim terorom pokušavaju zastrašiti stanovništvo da ono ne bi zatražilo putem pobune ekonomske i političke slobode.

S toga, države ne bi trebale da uvećavaju strah kod svojih građana prijetnjama smrću, već bi trebale da se bore i idu za tim da ga eliminišu. Strah je imanentan čovjeku kao misaonom biću, pa država nema moralnog prava da ga i ona plaši. Naprotiv, treba čovjeka da oslobađati straha koji se kod njega vjekovima taložio.  Istina je da se sa strahom mogu postići neki kratkoročni ciljevi, ali je cijena za to velika.

Dalje, imajući u vidu određena istraživanja(sprovedena u SAD-u, dexedesetih godina), koja su pokazala da se čak stopa kriminaliteta povećala usljed češće primjene krivične kazne, može se zaključiti da ovaj institut može da ima i kontra-produktivna dejstva.

Ko rezime do sada iznijetog u ovom dijelu rada, ističem: pitanje propisivanja i primjene smrtne kazne nerazdvojivo je od pitanja  morala, i zasigurno nezaobilazna tema kada se o odnosu krivičnog prava i morala govori. Pitanja koja se otvaraju,a tiču se prava na oduzimanje života drugog, svrhe takvg kažnjavanja, njegove prirode,suštine i cilja, u jednom sveobuhvatnom smislu, duboko dotiču cjelokupno biće krivičnog prava , jer su ova pitanja, zapravo, i najvažniji instituti njegovog Opšteg dijela.

Поздрав

[Милан Меденица :)]

јел може да се гледа Пакао, као смртна казна?

[shalom777]

Ух, тешко питање. Искрено да ти кажем, ја и не знам шта је Пакао конкретно. Да ли је то физичко мјесто мука или...? Негдје прочитах да је ријеч о духовном стању,које можемо да доживимо већ сад,на Земљи. Иста ствар је и са Рајем,Царством, које доживљавамо у Литургији...

[Милан Меденица :)]

нема везе шта је пакао КОНКРЕТНО.

јел може пакао да се сматра смртном казном?

[Макрина]

???? ???? ??? ?? ????? ?????????.

??? ???? ????? ?? ?? ?????? ??????? ???????

?????? ?? ????? ??? ?????? ????? ???? ?? ?? ?????? ??? ???????? ???? ?????? ? ?????? ??????,?? ?? ??? ???? ? ?? ????? ???? ?? ????? ? ? ???? ??????.

??? ?? ???? ?????? ????? ?????,??????,?? ?????? ???? ?? ??????? ?? ?????? ?????,??? ?? ???? ???? ?? ?? ????,??? ?? ???????? ? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ???? ????,??????? ?? ?????? ???????? ??? ?????? ? ??????? ?? ???????? ?? ?? ?????? ?????? ????? ?? ???????? ????? ? ?? ?????? ???????? ? ?? ?? ????? ??????? ?? ?????????? ? ???? ? ?????? ?????????,???????? ?????? ???? ???? ???? ?????????? ?? ?? ???????? ????? ?? ??? ????,??????? ?? ??? ????? ?????????.