Достојанство на раду- Радно право

[shalom777]

Један мој семинарски рад... није лош, можда затреба некоме,ако се буде бавио овом темом :smiley:

DOSTOJANSTVO NA RADU

1. POJAM DOSTOJANSTVA NA RADU I ODNOSA SA RADNIM PRAVOM

Pitanje značaja, suštine i dometa ljudskog dostojanstva, u modernom vremenu, izuzetno je aktuelno, u svim ljudskim djelatnostima i odnosima. Ostvarivanje osnovnih ljudskih i građanskih prava,  koja su,svakako, u tijesnoj vezi sa pitanjem dostojanstva, predstavljaju neophodnu komponentu za ostvarivanje  socijalnih funkcija svakog ljudskog djelovanja.

Ova međuzavisnost- između vrijednosti dostojanstva i oblasti ljudskog djelovanja, i snažna privrženost tom djelovanju, izuzetno se može primijetiti i analizirati u dijelu pozitivnog prava koji se bavi radnim odnosima, odn.  pitanjima, problemima i  institutima  koja proističu iz radnog odnosa, t.j. u radnom pravu. To upravo iz razloga jer ono /radno pravo/ proučavajuću i regulišujući ljudsku aktivnost u području rada /i prava i obaveza koja iz njega potiču/, po prirodi stvari, dotiče se  cjelokupne čovjekove ličnosti-t.j. ima obavezu da reguliše i odredi neka opšta pravila ponašanja, prilikom stupanja čovjeka(zaposlenog) u odnose sa drugima(zaposlenima, kolegana na poslu),  prilikom obavljanja procesa rada, kao i odnosu poslodavca prema zaposlenima.

Zbog toga je načelo dostojanstva na radu izuzetno značajno za Radno pravo, i predstavlja, možemo reći, osnovno polazište,ali  i sam cilj ove grane prava.

Svi ljudi rađaju se jednaki u dostojanstvu i pravima. . Ova,izuzetno upečatljiva definicija govori o tome da su svi ljudi /antropološki, kao ličnosti/ jednaki- nezavisno od bilo kojeg ličnog svojstva.(karakternih osobina, pola,rasne pripadnosti, vjroispovijesti, nacionalnosti, društvenom porijeklu, imovinskom stanju, ideološkom ili političkom mišljenju i sl.) Ovo određenje, izuzetno je u vezi sa pitanjem rada, kao /jednom od načina/ za ostvarivanje ljudske ličnosti, npr. Putem kreativnosti,inovacije, usavršavanja i sl.  Upravo iz nabrojanih kriterijuma(koji upućuju na jednakost ličnosti-po,rasa, i td),  konstituiše se i pojam dostojanstva na radu , kao, možemo reći, jedan sveobuhvatan pojam koji sabira u sebi sve pomenute vrijednosti i načela.

Napomenuti je,da je načelo dostojanstva, tolerancije, pristojnih-i čovjeka dostojnih uslova rada, jedan od osnovnih postulata i ciljeva Međunarodne organizacije rada(u daljem tekstu: MOR), koji su sadržani u Filadelfijskoj deklaraciji: ’’Sva ljudska bića (...) imaju pravo da dostignu svoje materijalno blagostanje i svoj duhovni razvoj u uslovima slobode i dostojanstva, ekonomske sigurnosti i jednakih šansi.’’(član II,a)

Ljudsko dostojanstvo je sinteza razuma,moralnog izbora,jednakosti,duhovnosti,moći osjećanja,svijesti i savjesti.  Ono obuhvata vrijednosti socijalne pravde,etike i estetike rada,življenja, kad se fundamentalna socijalna prava(naravno, i lična i politička) ostvaruju i efektivno i efikasno štite.

Zaštita socijalnih prava građana, t.j. ispunjenje načela dostojanstva prilikom uživanja socijalnih prava, izuzetno je značajno urediti. U pomenuta prava, spada i jedno od fundamentalnih prava kojem Radno pravo posvećuje punu pažnju- pravo na rad.

Od suštinskog je značaja za zaštitu dostojanstva na radu osigurati efektivnu i efikasnu zaštitu socijalnih prava, kako u nacionalnim okvirima, tako i u regionalnim, odnosno međunarodnim. Ovom, posebno doprinosi praksa evropskih zemalja- posebno, Evropskog suda za ljudska prava i Evropskog suda pravde, kao i praksa Evropskog komiteta za socijalna prava.

U narednim redovima, osvrnućemo se na pojedine elemente načela dostojanstva na radu, njihovu svrhu,najčešće načine povrede, i mogućnost efikasne zaštite,kao i, posebno, praksom zemalja Evropske unije(koja je izuzetno značajna, jer Crna Gora je svoj osnovni spoljno-politički kurs odredila evro(-atlanskim) integracijama.) koja predstavlja modalitet zaštite načela dostojanstva na radu, od strane zemalja članica.

Kao rezime, dostojanstvo na radu možemo definsati i na negativni način: ono je vrijednost koja je dijametralno suprotna neposrednoj i posrednoj diskiminaciji, prinudnom i ropskom radu, mobingu, seksualnom zlostavljanju na radu, i ostalim negativnim pojavama koje mogu nastati u odnosu na vršenje rada,a tiču se odnosa između zaposlenih, kao i odnosa poslodavca prema njima.

2. KRATAK PRIKAZ PRAKSE ZEMALJA ČLANICA EVROPSKE UNIJE KOJE SE TIČU ZAŠTITE DOSTOJANSTVA NA RADU

Evropska unija je odavno prepoznala postojanje problema nejednakih mogućnosti i diskriminacije žena u sferi zapošljavanja i rada,te preko svojih institucija,pravno obavezujućih standarda, preporuka i evaluacije ostvarenih rezultata pokušava da dođe do određenih rešenja.

Može se reći da je princip rodne ravnopravnosti dio svih programa, i politike EU-uopšte, jer se na ostvarenje principa jednakih mogućnosti za žene i muškarce gleda i kao na ekonomsku neophodnost.  To znači da će rodna ravnopravnost značiti  opštu dobit, kao i povećanje produktivnosti  i efikasnosti u ekonomiji.

Kao pravni temelj ovim naporima, stoje odredbe Direktive o jednakom tretmanu žena i muškaraca u pogledu zapošljavanja, obrazovnih programa, unaprijeđivanja i uslova

[shalom777]

rada , koje promovišu princip rodne ravnopravnosti u svijetu rada. Odredbe ove direktive,dalje su dopunjene osdređenim smjernicama i preporukama , u cilju kreiranja radnog okruženja u kojemu se poštuje princip ravnopravnosti, koji je, zaključujemo, jedan od osnovnih principa u okviru načela dostojanstva na radu. Takođe, dalja konkretizacija ovih principa izvršena je u okvirima rodne evropske leiglative. Ženska populacija u zemljama članicama Evropske unije, često je izložena i seksualnim uznemiravanjima na mjestima rada. Svakako, radno okruženje u kojm potoji seksualno uznemiravanje, svakako nije ono u kome su zaposlenima obezbijeđeni adekvatni uslovi za rad i jednak tretman.

Tako je Savjet Evrope 1990. godine donio Rezoluciju o zaštiti žena i muškaraca na radu , koja poziva države članice da tazviju kampanje u cilju podizanja svijesti zaposlenih i poslodavaca,kako bi se suprostavili neželjenom ponašanju, koje vrijeđa dostojanstvo žena i muškaraca na radu, i koje može biti u suprotnosti sa principom jednakog tretmana, bez obzira na polne odlike.

Svakako je i vrijedno pomena, da načelo dostojanstva na radu obuhvata i obavezu zaposlenih da poštuju ličintegritet jedni drugih. U tom smislu, nakon što je prihvatio pomenutu Rezoluciju Savjeta, Evropski Parlament je donio Preporuku o zaštiti dostojanstva žena i muškaraca na radu,kojom upravo preporučuje državama članicama da preduzmu akcije za informisanje i podizanje svijesti građana o ovim problemima koji unižavaju dostojanstvo osoba u radnom odnosu, i da razviju mehanizme kojima bi im se adekvatno usprotivili.

Naročito je značaj pomena još jedan akt- Kodeks pravila postupanja za zaštitu dostojanstva žena i muškaraca na radu, koji je donijet uz pomenutu Preporuku, kojom bi se stvorila klima u radnom okruženju ’’u kojoj bi žene i muškarci poštovali lični integritet jedni drugih.’’ U okviru Evropske Unije i Savjeta Evrope donijete su još brojni kodeksi ponašanja za određene profesije, npr Kodeks ponašanja državnih službenika i td.

Što se tiče drugih elemenata dostojanstva na radu, i ovog načela uopšte, neizbježno je pomenuti evropski socijalni model, koji se zasniva na zajedničkim elementima zajedničkih sistema radnog prava i prava socijalne sigurnosti u okviru evropskih država, čiji zajednički sadržaj čine osnovna socijalna prava proklamovana međunarodnim i evropskim konvencijama i poveljama o ljudskim pravima, kao i  standardni nekomunitarnog i komunitarnog prava.

Evropski socijalni model predstavlja,na neki način, sveobuhvatne socijalne ciljeve Evropske Unije:konceptra evropskog socijalnog građanstva,,koje se temelji na garantovanju i priznavanju osnovnih prava- ličnih, političkih ekonomskih, ali i socijalnih.

Upravo ova, socijalna prava, omogućavaju  realizaciju koncepta socijalnog građanstva,koje se potvrđuje eliminisanjem socijalne isključivosti-odn, sa druge strane:socijalnom kohezijom, t.j. profesionalnim i socijalnim uključenjem u zajednicu.

U poslednje vrijeme u evropskim državama zapaža se izvjesno odstupanje od pomenitog koncepta socijalne države, odn. odgovornosti države za socijalni status i blagostanje građana, što otvara pitanje budućnosti Evropskog socijalnog modela,kao bitnog elementa socijalnog identiteta Evrope-zasnovano na, od načela dostojanstva na radu, neodvojivih principa- solidarnosti, humanosti i tolerancije.

Evropska unija i Savjet Evrope, kroz ostavrenje ranije pomenutog principa evropskog socijanog građanstva,  definisalo je još neke značajne institute u vezi sa obavljanjem rada, koji su veoma bitni za ostvarenje načela dostojansta na radu. Kao primjer, važno je istaći pravo na poštenu zaradu, t.j. koncept pristojnog socijalnog življenja.

Izvori radnog prava, u osnovi definišu identično,dopunjujući jedan drugog, ovaj institut koji je od posebnog značaja.  Prema standardima MOR-a, ’’pravo na poštenu zaradu,odn. primanja, treba da pruži zaposlenim i članovima porodice pristojan standard življenja’’. Pogledajmo još i definisanje ovog pojma u Univerzalnoj deklaraciji o pravima čovjeka. Ona priznaje svakom radniku ’’pravo na pravednu i povojnu zaradu,primanja, koja obezbijeđije njemu, i članovima njegove porodice, egzistenciju koju nalaže ljudsko dostojanstvo.’’

Ove forulacije, lijepo se mogu povezati sa Evropskom socijalnom poveljom koja je donesena u okviru Savjeta Evrope.  Ona ’’priznaje prava radnicim na takvu zaradu koja će njima, i njihovim porodicama, pružiti  pristojan, dostojanstven, standard življenja.’’

Jasno se zaključuje da Radno pravo, kroz kocept dostojanstva na radu, obezbijeđuje zaštitu cjelokupnog psiho-fizičkog integriteta ljudske ličnosti, t.j. zaposlenog, kako na mjestima rada, tako i na ukupnom planu, obezbijeđujući mu pristojan standard življenja , kroz adekvatnu nadoknadu za obavljeni rad.

3. DOSTOJANSTVO  NA  RADU  I  ETIKA  RADA

Radna etika je skup stavova i ponašanja zasnovanih na vrijednosti rada. Osoba koja posjeduje radnu etiku ima odgovoran odnos prema radu, dobre radne navike, kao i uvjerenje da je rad sam po sebi dobar i koristan za razvoj pojedinca i zajednice.

Sem toga, radna etika spada u osnovne vještine i obuhvata odgovornost i samoinicijativnost.

Posmatranje odnosa između rada i etike može se posmatrati u odnosu na način rada, korištenje ekonomskih i prirodnih resursa, rukovođenjem preduzeća, (su)vlasničke odnose, odnosi  prema zaposlenim, kvalitet rada i sl.

Iako u teoriji postoje podjeljena mišljenja  o odnosu etike i pitanja rada, preovlađuje mišljenje da poslovanje, ekonomija o bavljanje rada uopšte, ne može dati stabilnije,

[shalom777]

trajnije i značajnije rezultate. Zbog toga se govori o potrebnosti uvođenja kodeksa ponašanja na mjestima rada.

Etičkim kodeksima se definišu vrijednosti i na njima zasnovana ponašanja, uspostavlja viši moralni nivo u preduzećima i radnim organizacijama, takva ponašanja koja se od zaposlenih očekuju i ona koja se neće tolerisati. Time se utvrđuju norme i uvjerenja organizacije, a preko toga se utvrđuje namjera da se postigne poželjan model razmišljanja. Ukratko, etičkim kodeksima pokušava se podići viši moralni nivo kod zaposlenih. U ovom smislu, možemo reći da etika postaje institucionalizovana. Prednost definisanja etičkih kodeks u radnim organizacima odnose se na preciziranju ponašanja rukovodilaca o tome šta za njih predstavlja neetičko ponašanje, a zapolenima da razmišljaju o etičkim pitanjima,i, tako, prije susreta sa njima u praksi-mogu da odbiju izvršenje nekog neetičkog postupka, na koji mogu da naiđu,neku radnju koja se dirktno kosi sa etičkim kodeksom organizacije, da jasno postave granice između poželjnog i nepoželjnog ponašanja i da se utvrde mehanizmi kojima bi se reagovalo u sličnim situacijama.

Svakako, kodekse ponašanja na radu, trebale bi da imaju sve organizacije. Specifični moralni zahtjevi vezani za svaku profesiju ponaosob, i naravno, u skladu sa tim specifičnostima, javljaju se i u specifičnom obliku. U svakoj leže jednaki zahtjevi radnog i poslovnog morala,ali postoje neki posebni zahtjevi vezani za specifičnost određenog zanimanja. Svi ti zahtjevi vezani su za profesionalnu čast i poštenje, a sadržina propisa svake profesionalne etike, određen je opštim principima moralnosti, kao što su humanost, časno ispunjavanje svojih obaveza i dužnosti, dostojanstvo, odnos prema radu,  stav prema vlastitom poslu i odnos prema kolegama.

Dakle, kodeksi profesionalnog i etičkog ponašanja imaju važnu ulogu u afirmaciji dostojanstva profesije, odn. afirmaciji etike rada, što doprinosi moralizovanju radnih odnosa, odnosno vodi stabilizaciji etičkih osnova društva.

Na žalost, nije uvijek slučaj(pa čak i u društvima sa stabilnim političkim sistemima i većom ekonomskom i socijalnom razvijenošću), da se kodeksi ponašanja rada donose na osnovu socijalnog dijaloga- između poslovadava, odn. organizacije-preduzeća, s jedne strane, i zaposlenih, s druge strane. Naime, pomenuti kodeksi često su plod aktivnosti i volje jedino samih poslodavaca, odn. autoritatnog menadženta, koji ne rijetko zadiru u pravo privatnosti i dostojanstva na radu, u težnji za što većim profitom socijalnog dijaloga.

Na kraju, osnovno pitanje koje se postavlja i odnosa ekonomija,poslovnja i obavljanja rada uopšte,jeste: gdje je granica koja određuje da li je nešto u vezi sa radom moralno ili nije? Odrediti granicu etike rada predstavlja veliki izazov za svakog rukovodioca, menadžera,ali i za svakog zaposlenog. To je i pitanje lične odluke,vlastitod doživljaja situacije,potreba,interesa i motiva,pitanje vlastitog moralnog integriteta, ali i pitanje kulturnog nasleđa, očekivanja i vaspitanja.

Stoga, socijalni dijalog pirlikom donošenja Kodeksa profesionalnog ponašanja na mjestima rada jeste nephodan uslov ispunjenja principa etike na radu,a,time i načela dostojanstva na radu.

4.DOSTOJANSTVO NA RADU I SOCIJALNA SIGURNOST I ZAŠTITA ZAPOSLENIH

Odnos socijalne sigurnosti i dostojanstva je višestruk, i prepliće se u mnogim segmentima. Socijalna sigurnost obuhvata sve mjere i programe koji se odnose na zaštitu pojedinca, društvenih grupa i kategorija, od glavnih životnih rizika ili na ublažavanje posljedica tih rizika. Ovaj termin, odnosi se na sve doprinosne sisteme i programe koji štite pojedince i ublažavaju posljedice specifičnih socijalnog rizika, kao što su nezaposlenost,starost, invalidnost i td.

Takođe, ovaj institut je izuzetno u vezi sa instutom socijalne brige-tada podrazumijeva usluge namjenjene određenim ugroženim i zavisnim grupama(djeca,stari,fizički nesposobni,mentalno bolesni i td.)

Značaj socijalne sigurnosti i zaštite zaposlenih za načelo dostojanstva na radu, izuzetno dobro se može sagledati iz teksta Univerzalne deklaracije o pravima čovjeka: ’’Svaki član društvene zajednice ima pravo na socijalnu sigurnost...na ostvarenje socijalnih i kulturnih prava, neophodnih za njegovo dostojanstvo i slobodan razvoj ličnosti’’

Pravo na socijalnu zaštitu(pomoć) se smatra prirodnim pravom čovjeka, s obzirom na to da štiti sam životni opstanak čovjeka i njemu imanentno dostojanstvo. Ovo načelo, u uskoj je vezi sa načelima humanosti  i solidarnosti-t.j. suzbijanje nemaštine,siromaštva, je pretpostavka za očuvanje dostojanstva i ostvarivanje socijalnih prava.

Važno je napomenuto i značaj zdravstvene zaštite i zdravstvenog osiguranja, kao svojevrsni  sistem za pokrivanje troškova zdravstvene zaštite unapred, preko doprinosa (Bizmarkov sistem) ili poreza (Beveridžov sistem) koji se uplaćaju u zajednički fond ili zavod zdravstvenog osiguranja za sve ili neke zdravstvene usluge određene zakonom, podzakonskim aktima ili polisom osiguranja(kod privatnog osiguranja).  Državno zdravstveno osiguranje uređuje i vodi država, dok je  privatno osiguranje  takođe uređeno zakonom i vođeno od strane osiguravajućeg društva ili neke druge privatne agencije koja za to ima dozvolu(t.j. koja je licencirana od države). Zdravstveno osiguranje može biti obavezno i dobrovoljno. Obavezno zdravstveno osiguranje pokriva osnovni paket zdravstvenih usluga propisanih zakonom. Dobrovoljno osiguranje je ono osiguranje koje

[shalom777]

zaključuju ona lica koja nisu obavezno osigurana po zakonu,bilo za osnovni ili dodatni paket usluga(dodatno osiguranje).

Značaj ovih vidova osiuranja za načelo dostojanstva na radu,ogleda se u donošenju odredbi zakona o zdravstvenoj zaštiti, kodeksi ponašanja ljekara i drugih zdravstvenih radnika, kojima se nalaže pružanje  odgovarajućeg nivoa zdravstvene zaštite,kao i zaštite privatnosti korisnika prava.

Značajno je i zdravstveno osiguranje starih lica,studenata, nekih posebnih kategorija lica-po nekom fizičkom osnovu, kao i penzijsko osiguranje. U pogledu penzijskog osiguranja, pored sotalog, zakonskim odredbama o minimalnoj penziji u koleraciji sa minimalnom zaradom, takođe ima za cilj dostojanstvene uslove života starih lica- korisnika penzijskog prava, odn. penzije.

5. MOBING NA RADU

(zastrašivanje, uzeniravanje/zlostavljanje na radu)

Mobing (engl. work abuse, employee abuse) je specifični oblik ponašanja na radnom mjestu, kada jedna osoba ili grupa osoba psihički (moralno) zlostavlja i ponižava drugu osobu, sa ciljem ugrožavanja njenog ugleda, časti, ljudskog dostojanstva i integriteta, sve do eliminacije sa radnog mesta. Zlostavljana osoba je bespomoćna, u nemogućnosti da se odbrani.

Naziv je stvoren od engleskog glagola 'to mob', što znači „nasrnuti u masi“, bučno navaliti na nekoga, odnosno od imenice „mob“, koja znači rulja, gomila, , masa, ološ, a skovan je prema istraživanjima Konrada Lorenca, koji je opisao ponašanje nekih životinja koje se udruže protiv jednog člana, napadaju ga i istjeruju iz zajednice, a ponekad ga dovode i do smrti. U engleskom govornom području često se koristi i izraz „buling“ (eng. bullying) koji se odnosi uglavnom na slično nasilje u školi. Prema istraživanjima, 55% mobinga je vertikalni, a 45% horizontalni mobing. Vertikalni mobing događa se kada pretpostavljeni zlostavlja jednog podređenog radnika, ili jednog po jednog dok ne uništi cijelu grupu (zato se još naziva i bosing - engl. bossing - šefovanje) ili kada jedna grupa radnika zlostavlja pretpostavljenog (što se događa u 5% slučajeva). Horizontalni mobing odvija se između radnika na jednakom položaju u hijerarhijskoj ljestvici,a često po naređenju poslodavca.

Mobing je široko rasprostranjena pojava, najčešće proučavana na radnim mjestima, a posljedice se odražavaju na socijalno okruženje, radnu sredinu i pojedinca, pa se problem razmatra sa medicinskog, sociološkog, pravnog i psihijatrijsko-forenzičkog aspekta, s ciljem da se upozori na značajnost problema, da se nauči prepoznavati, jer se mobing može spriječiti grupnom primarnom prevencijom, informisanjem, edukacijom i konkretnim aktivnostima, npr. treningom komunikacijskih veština, zaštitnim zakonodavstvom i organizacijskom politikom i praksom koja primenjuje pravilnike o radu koji ne tolerišu zlostavljanje.

Nije potrebo dalje pojašnjavati u kojoj je vezi mobing-buling i načelo dostojanstva na radu. Evidentno je da svaki vid zlostavljanja,zastrašivanja, nasilja (kao i povreda sličnih socijalnih prava) na mjestima rada, u najpotpunijem smislu riječi povrijeđuje ljudsko dostojanstvo na radu , a ima,takođe, još nekoliko- po žrtvu neželjenih posljedica:psihičkih-zdravstvenih, ekonomskih,socijalnih i pravnih. Mobing vodi narušavanju socijalnog položaja, ugleda, a ima i posredne-šire društvene posljedice, pošto vodi narušavanju sistema vrijednosti i etičkih standardna  u društvenim odnosima.

Žrtva mobnga osjeća stanje bezvrijednosti, bespomoćnosti, a naročito stoga što je posledica mobinga gubitak profesionalne časti i dotadašnjeg ugleda. Upravo je u tome korijen osjećaja duboke povrijeđenosti ličnog integriteta i dostojanstva. Dešava se,ponekad, da žrtva mobinga,kao odbrambeni mehanizam, koristi se dodvoravanjem poslodavcu, što doprinosti unižavanju i gubitku samopoštovanja i dostojanstva. Posljedice mobinga veoma su izražene i na zdravstvenom planu- žrtva je,zbog izloženosti svojevrsnom stresu, nesposobna za obavljanje svojih profesionalnih obaveza u vezi sa radom, te, stoga, pristupa bolovanju i ima naknadu troškova po tom osnovu. U istom kontekstu, takve posljedice ima i poslodavac.

Ovakvo unemiravanje i zlostavljanje na radu predstavlja povredu više socijalnih prava-kao što su,na primjer, povreda prva na zaštitu zdravlja i bezbjednosti na radu . Zato je neophodno uobličavanje određenih standarda , kroz legislativu, kojom bi se stvorio pravni okvir radi prevencije i pravne zaštite žrtve mobinga. Neki od usvojenih akata radi ostvarenja ovog cilja su: Anti-mobing zakon u Francuskoj(2002.), isti zakon u Kanadi(2006.) Pomenuti je i  evropske standarde uobličene u Okvirnom kolektivnom ugovoru o zlostavljanju i nasilju n radu(2006.), čija je implementacija predviđena do 2009. godine, zaključivanjem opštih ili granskih kolektivnih ugovora u državama članicama.

Na poslodavcu je obaveza organizovanja efikasnog nadzora u cilju kontrole ostvarivanja prava zapsolenih na zaštitu zdravlja i bezbjednosti na radu. Ta obaveza proističe upravo iz poštovanja načela dostojanstva na radu, čija je povreda, zapravo, zajednička svim oblicima mobinga.

[shalom777]

5.2. Predlog zakona o sprečavanju zlostavljanja na radu Republike Srbije

U vezi sa problemom mobinga u Radnom pravu, interesantno je napraviti osvrt na Predlog zakona o spriječavanju zlostavljanja na radu(za Republiku Srbiju), koja se nalazi u skupštinskoj proceduri, i čeka njeno izjašnjavanje.

Cilj zakona o spriječavanju zlostavljanja na radu  jeste obezbijeđivanje cjelovitog sistema zaštite od zlostavljanja i izgrađivanje humane okoline u kojoj zaposleni može da pruži svoj maksimum.

Prilikom donošenja Nacrta ovog zakona, Vlada je imala izuzetan motiv: naime, u Srbiji, zlostavljanju na radnom mjestu, najviše su izloženi mladi od 20 do 30 godina,i starije osobe između 40 i 50 godina, a mobing  je najizrazitiji u procesu utvrđivanja viškova zaposlenih, kako bi radnici bili prinuđeni da sami daju otkaz.

Ovim zakonom uređuju se: zabrana zlostavljanja na radu i u vezi sa radom; mere za spriječavanje zlostavljanja i unaprijeđivanje odnosa na radu, postupak zaštite lica izloženih zlostavljanju na radu i u vezi sa radom, i druga pitanja od značaja za spriječavanje i zaštitu od zlstavljanja na radu i u vezi sa radom.

Koja su karakteristična rešenja koja donosi ovaj Predlog zakona?

Zakonodavac je na strani poslodavca normirao određene obaveze koji imaju cilj prevenciju zostavljanja ili uznemirivanja zaposlenog. Najprije, po Predlogu ovog Zakona, poslodavac je dužan da zaposlenog, prije stupanja na rad, pismenim putem obavijesti o zabrani vršenja zlostavljanja i pravima,obavezama i odgovornostima zaposlenog i poslodavca u vezi sa zabranom zlostavljanja.

Takođe, poslodavac odgovara za štetu koju odgovorno lice ili zaposleni, vršeći zlostavljanje, prouzrokuje drugom zaposlenom kod istog poslodavca,u skladu sa zakonom. Pritom, poslodavac koji je nadoknadio štetu koju je prouzrokovalo odgovorno lice ili zaposleni, ima pravo da od tog lica ili zaposlenog, zahtjeva naknadu iznosa isplaćene štete.

Dakle, evidentno da je da zakonodavac pribjgava preventivnom mehanizmu u cilju spriječavanja zlostavljanja na radu-predviđajući obavezu poslodavca da zaposlenog obavijesti o /disciplinskim/uslovima rada, zabrani zlostavljanja, kao i obavezu /poslodavca/ da nadoknadi štetu prouzrokovanu zlostavljanjem nad nekim od zaposlenih.

Na strani zaposlenog,  poslodavac je normirao obaveze da /zaposleni/ ima obavezu da se uzdrži od ponašanja koje predstavlja zlostavljanje i zloupotrebu prava na zaštitu od zlostavljanja.

Interesantne su odredbe kojima predlagač  zakona  predviđa riješavanje sporova koji nastaju zlostavljanjem na radu, između zaposlenih, odnosno zaposlenih i poslodavca.

Naime, riječ je o tzv postupku posredovanja.

Postupak posredovanja sprovodi se tako što posrednik,koji uživa povjerenje strana u sporu, stranama u sporu pomaže da postignu sporazum. U ovam postupku, na zahtjev strane u sporu,može da učestvuje i predstavnik sindikata. Postupak posredovanja je zatvoren za javnost. Definišući tajnost postpuka, predlagač zakona ima u vidu zaštitu prava na privatnost zaposlenih, zbog osjetljive prirode problema koji se riješava, čime ovaj Predlog Zakona štiti i samo načelo dostojanstva na radu, koje je, po prirodi stvari, i osnovni motiv njegovog nastanka.

Predlog Zakona o spriječavanju zlostavljanja na radu, predviđa i određena ovlašćenja poslodavca, koje ovaj može iskoristiti protiv zaposlenog koji je odgovoran za nepoštovanje radne discipline- tako, poslodavac može zaposlenom da izrekne mjere opomene, udaljavanja sa rada od četiri do trideset radnih dana bez naknade zarade,kao I mjeru trajnog premještanja u drugu radnu okolinu-na iste ili druge poslove.

Značajna je i odredba koja daje pravo poslodavcu da otkaže Ugovor o radu, zaposlenom, koji u roku od šest mjeseci od primjene mjere udaljavanja sa rada od četiri do trideset dana,bez naknade zarade, ponovio kršenje radne discipline, odn. ponovio zlostavljanje, u roku koji počinje da teče od dana kada je zlostavljanje počinjeno, po prvi put.

Ovaj tekst predviđa i sudsku zaštitu žrtve zlostavljanja na radu. Naime, zaposleni može pred nadležnim sudom da zahtjeva zabranu ponašanja koje predstavlja zlostavljanje, kao i naknadu materijalne i nematerijalne štete, u skladu sa zakonom.

Posebnu zaštitu žrtve zlostavljanja na radu, predlagač zakona predvidio je propisivanjem odredbe da, u sklučaju sudskog spora između poslodavca i zaposlenog, a u vezi sa ovim problemom, teret dokazivanja /da zlostavljanja nije bilo/ je na strani poslodavca, ukoliko je tužilac /zaposleni/ iznio dovoljno dokaza koji zlostavljanje čine vjerovatnim.

[shalom777]

LITERATURA:

1. P. Lubarda, Evropsko radno pravo, CID, 2006.

2. Društvo bibliotekara Srbije, Poslovna etika, Beograd 2003.

3. Dr Č. Bogićević i Ž. Tomović, Ljudska prava-međunarodni dokumenti, Službeni list Crne Gore, Podgorica 2003.

4. Direktive i Rezolucije Savjeta Evrope i Evropske Unije(elektronski materijal)

5. Riječnik socijalne sigurnosti, Social Institutions Support Programme, Council of Europe, decembar 2006.

6. P. Lubarda, Radno pravo (skripta)

7. Predlog Zakona o sprečavanju zlostavljana na radu, Republika Srbija, internet sajt Vlade Republike Srbije

Поздрав

[Guest nikolastojanoviccuprija]

Oni malo preteruju sa tom rodnom ravnopravnoscu ! Covek je covek a zena je zena i zenama svakako treba dati da ostvare svoja prava ali ne treba preterivati u tome !!!